Kudüs'teki Mescid-i Aksa Külliyesi'nde yıllardır süregelen hassas statüko, İsrailli aşırı milliyetçi grupların giderek artan meydan okumalarıyla sarsılıyor. Müslümanların kutsal saydığı bu alanda, İsrailli aktivistlerin Yahudi ibadetine izin verilmesi yönündeki talepleri ve fiili eylemleri, bölgesel tansiyonu yükseltirken Filistinli grupların tepkisini çekiyor. Uzun süredir uygulanan statüko, Müslümanların ibadetine açık olan alanın, Yahudiler için de ibadet yeri haline gelmesini engelliyor. Ancak son dönemde bu kuralın ihlal edildiğine dair artan raporlar, bölgede yeni bir çatışma dalgasını tetikleyebilir.
Statükonun Kökeni ve Güncel Gelişmeler
Mescid-i Aksa Külliyesi, Müslümanlar için dünyanın en kutsal üçüncü mekânı olarak kabul edilirken, Yahudiler için de Tapınak Dağı olarak bilinen bölge, dini ve siyasi açıdan son derece hassas bir konumda. 1967 Arap-İsrail Savaşı'nın ardından İsrail'in bölgeyi işgal etmesiyle birlikte, statüko anlaşması imzalanmıştı. Bu anlaşmaya göre, Müslüman vakıflarının yönetimindeki bölgede sadece Müslümanların ibadetine izin veriliyor, diğer din mensuplarının ibadet etmesi ise yasaklanıyordu. Ancak son yıllarda İsrailli aşırı milliyetçi gruplar, bu statükoyu tanımadıklarını açıkça ifade ediyor ve bölgeye düzenli olarak baskınlar düzenleyerek Yahudi duaları ediyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun koalisyon hükümetinde yer alan aşırı sağcı partiler, statükonun değiştirilmesini açıkça destekliyor. Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, geçtiğimiz günlerde Mescid-i Aksa'ya düzenlediği ziyaretle tartışmalara neden oldu. Ben-Gvir ve diğer aşırı milliyetçi siyasetçiler, Yahudilerin bölgede ibadet etmesinin bir hak olduğunu savunuyor. Bu eylemler, sadece Filistinliler ve Ürdün arasında değil, aynı zamanda uluslararası toplum nezdinde de ciddi endişelere yol açıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Mescid-i Aksa'daki gelişmeler, yalnızca İsrail-Filistin sorununun merkezinde yer almakla kalmıyor, aynı zamanda tüm İslam dünyasını ilgilendiriyor. Özellikle Ürdün, Mescid-i Aksa'nın koruyuculuğu statüsünü elinde bulunduruyor ve statükodaki herhangi bir değişikliğe karşı çıkıyor. Ürdün Dışişleri Bakanlığı, İsrail'in bu ihlallerini "provokasyon" olarak nitelendirerek kınadı. Diğer yandan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri de İsrail'le normalleşme sürecine rağmen, statükonun korunması gerektiğini vurguluyor.
Küresel düzeyde, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği statükoya bağlılık çağrısı yaparken, ABD'nin İsrail'e verdiği desteğin bu dengeyi bozma riski taşıdığı belirtiliyor. ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, statükonun korunmasından yana olduğunu ifade etse de, Kongre'deki bazı grupların İsrail'in eylemlerine sınırsız destek vermesi, ABD'nin arabuluculuk rolünü zayıflatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mescid-i Aksa'daki statükonun bozulması, Türkiye için doğrudan bir güvenlik tehdidi oluşturmasa da, bölgesel istikrarı ve Türkiye'nin İslam dünyasındaki konumunu etkileyebilir. Türkiye, tarihsel olarak Filistin davasını desteklemiş ve Kudüs'ün statüsünün korunmasını savunmuştur. Bu nedenle, İsrailli aşırı sağcıların provokasyonları, Türkiye'nin bölgedeki nüfuzunu yeniden tanımlama çabalarını etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin İsrail'le son dönemde normalleşme adımları atmasına rağmen, iç kamuoyunda Filistin hassasiyeti yüksektir. Bu tür gelişmeler, Türk hükümetini hem iç hem de dış politikada denge arayışına itebilir. Dolayısıyla, Ankara'nın statükoyu korumak için diplomatik girişimlerde bulunması beklenebilir.
