Küresel merkez bankaları, üç yıl aradan sonra ilk kez uzun vadede ABD doları cinsinden varlıklarını azaltmayı planlıyor. Londra merkezli düşünce kuruluşu OMFIF'in (Reserve Management Trends) 2025 yılı anketine göre, katılımcı merkez bankalarının yüzde 56'sı önümüzdeki bir ila iki yıl içinde dolar rezervlerini düşürmeyi hedefliyor. Bu oran, 2022'de yüzde 18 seviyesindeydi ve son üç yılda sürekli artış gösteriyor. Ankete toplam 75 merkez bankası katıldı ve bunların yönettiği toplam rezerv büyüklüğü 4,6 trilyon doları buluyor.
Doların Küresel Rezervlerdeki Payı Azalıyor
Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre, doların küresel merkez bankası rezervlerindeki payı 2024'ün son çeyreğinde yüzde 57,4'e gerileyerek son 30 yılın en düşük seviyesini gördü. 2000 yılında bu oran yüzde 71 civarındaydı. OMFIF anketi, bu eğilimin devam edeceğini ve merkez bankalarının rezervlerini çeşitlendirme isteğinin arttığını gösteriyor. Özellikle Çin, Rusya ve Hindistan gibi ülkeler, doların jeopolitik bir silah olarak kullanılmasından endişe duydukları için alternatif para birimlerine yöneliyor. Ankete katılan bankaların yüzde 29'u, rezervlerinde yuan payını artırmayı planlıyor. Bununla birlikte, doların likiditesi ve derin piyasaları nedeniyle tamamen terk edilmesi beklenmiyor.
Altın ve Diğer Para Birimleri Öne Çıkıyor
Merkez bankaları, doların yanı sıra euro, Japon yeni ve İngiliz sterlini gibi diğer para birimlerine de yöneliyor. Ancak en dikkat çekici artış altında yaşanıyor. Dünya Altın Konseyi verilerine göre, merkez bankaları 2024'te toplam 1.045 ton altın alarak rekor kırdı. Özellikle Çin, Polonya ve Türkiye gibi ülkeler, altın alımlarını hızlandırdı. OMFIF anketine göre, merkez bankalarının yüzde 30'u önümüzdeki bir yıl içinde altın rezervlerini artırmayı planlıyor. Altının getirisiz olmasına rağmen, jeopolitik belirsizlikler ve yaptırım riskleri altını cazip kılıyor. Ayrıca, dijital merkez bankası para birimlerinin (CBDC) de rezervlerde yer alması gündemde. Ankete göre, bazı merkez bankaları CBDC'leri rezerv çeşitlendirmesi için bir araç olarak görüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) son yıllarda uyguladığı rezerv çeşitlendirme stratejisiyle örtüşüyor. Türkiye, 2024 yılında altın rezervlerini 20 ton artırarak toplam 615 tona çıkardı. Doların küresel rezervlerdeki payının azalması, TCMB'nin dolar bağımlılığını azaltma ve uluslararası ödemelerde yerel para birimlerini kullanma çabalarını destekleyebilir. Ancak doların hala en önemli rezerv para birimi olması ve Türkiye'nin dış ticaretinin büyük kısmının dolar üzerinden yapılması, kısa vadede bu eğilimin doğrudan etkisini sınırlıyor. Yine de, küresel rezerv çeşitlendirmesi Türkiye'nin swap anlaşmaları ve altın rezervleriyle uyumlu bir strateji izlemesine olanak tanıyor.
