Meksika'nın son dönemde yaşadığı kredi notu düşüşleri, ülkenin karşı karşıya olduğu daha derin bir sorunun yalnızca bir belirtisi: iktidardaki Morena partisinin kalıcı bir güç tekeli kurma çabaları. Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları Fitch ve Moody's, Meksika'nın borç notunu son aylarda düşürürken, bu hamlelerin ardında yalnızca mali disiplinsizlik değil, aynı zamanda yargı bağımsızlığına ve kurumsal denge mekanizmalarına yönelik artan tehditler yatıyor. Ekonomistler, Morena'nın anayasa değişiklikleri yoluyla yürütme erkinin yetkilerini genişletmesinin, ülkede uzun vadeli yatırımlar için gerekli olan hukuki öngörülebilirliği ortadan kaldırdığı görüşünde.
Morena'nın Güç Konsolidasyonu ve Ekonomik Yansımaları
Morena partisi, eski Devlet Başkanı Andrés Manuel López Obrador liderliğinde 2018'de iktidara geldiğinden bu yana, yargı, seçim kurumu ve düzenleyici kurullar gibi bağımsız kurumların yetkilerini kısıtlayan bir dizi reforma imza attı. Mevcut Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum da bu mirası devralarak, partinin ideolojik çizgisini sürdürüyor. Ancak Sheinbaum'un, yabancı yatırımcıların talep ettiği hukuki öngörülebilirliği sağlamak için Morena'nın ideolojik mirasıyla yüzleşmesi ve kurumsal dengeleri yeniden tesis etmesi gerekiyor.
Bu durumun ekonomik sonuçları ağır oluyor. Meksika pesosu, 2024 yılı başından bu yana dolar karşısında değer kaybederken, ülkenin borçlanma maliyetleri artıyor. Özellikle enerji ve madencilik sektörlerinde faaliyet gösteren uluslararası şirketler, imtiyaz sözleşmelerinin keyfi olarak iptal edilmesinden şikayetçi. Örneğin, ABD merkezli Vulcan Materials şirketinin kireçtaşı madenine el konulması, yatırımcı güvenini sarsan somut bir örnek olarak öne çıkıyor.
Ekonomistler, Meksika'nın 2025 yılı büyüme tahminlerinin %1,5'e gerilediğini belirtiyor. Oysa 2023'te bu oran %3,2 seviyesindeydi. Enflasyon ise %4,5 civarında seyrederken, Merkez Bankası'nın faiz indirimlerine temkinli yaklaşması, ekonomik aktiviteyi daha da yavaşlatıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Latin Amerika'da Otokrasi Dalgası
Meksika'daki bu otoriterleşme eğilimi, Latin Amerika'da yalnız değil. Brezilya'da Jair Bolsonaro'nun kurumlara yönelik saldırıları, El Salvador'da Nayib Bukele'nin yargıyı ele geçirmesi ve Arjantin'de Javier Milei'nin radikal ekonomik reformları, bölgede demokratik gerilemenin farklı örnekleri olarak sıralanabilir. Ancak Meksika, ABD ile 2000 kilometrelik sınırı ve ticari entegrasyonu nedeniyle bu eğilimin en kritik örneği konumunda.
ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) kapsamında yürütülen ticaret, 2024 yılında 1,8 trilyon dolara ulaştı. Ancak Meksika'daki hukuki belirsizlik, özellikle enerji, telekomünikasyon ve madencilik sektörlerinde ABD'li yatırımcıların projelerini askıya almasına neden oldu. Uzmanlar, bu durumun üçlü anlaşmanın geleceğini de tehdit ettiği uyarısında bulunuyor.
Küresel ölçekte, Meksika örneği, gelişmekte olan piyasalarda otokrasi ile ekonomik performans arasındaki ters ilişkinin canlı bir kanıtı olarak değerlendiriliyor. Dünya Bankası verilerine göre, kurumsal kalite endeksi düşen ülkelerde ortalama yabancı yatırım girişleri %30 azalıyor. Meksika da bu trendin dışında kalmış değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Meksika'daki otoriterleşme ve mali bozulma, Türkiye için benzer dinamikleri barındırması açısından uyarıcı nitelikte. Türkiye de son yıllarda yargı bağımsızlığı ve kurumsal dengeler konusunda eleştirilere maruz kalıyor. Benzer şekilde, yüksek enflasyon ve kredi notu düşüşleri yaşayan Türkiye, Meksika'nın deneyiminden çıkarımlar yapabilir. Ancak iki ülke arasındaki doğrudan ticaret hacmi sınırlı (2024'te 1,5 milyar dolar). Yine de, gelişmekte olan piyasalarda hukukun üstünlüğünün yatırım kararları üzerindeki etkisi, Türkiye'nin de dikkate alması gereken küresel bir ders.
