Meksika’nın kuzeydoğusundaki sanayi devi Monterrey, ABD pazarına yönelik üretimle büyürken, kent sakinleri adeta “zehir soluduklarını” söylüyor. Yeni bir araştırmaya göre, şehirdeki fabrikalar havaya yüksek miktarda kurşun, kadmiyum ve krom gibi toksik ağır metaller salıyor. Çevre örgütleri ve Quinto Elemento Laboratuvarı’nın (Quinto Elemento Lab) ortak raporu, 2024 yılı boyunca yapılan ölçümlerde hava kalitesinin dünya sağlık standartlarının onlarca kat üzerinde kirlendiğini ortaya koydu. Kentte yaşayanlar, özellikle çocuklarda astım ve solunum yolu hastalıklarında ciddi artış olduğunu belirtiyor.
Monterrey’in kirli sırrı: ABD tedarik zincirinin bedeli
Monterrey, Meksika’nın en zengin ve en sanayileşmiş kentlerinden biri. ABD sınırına sadece 200 kilometre uzaklıkta olması, kenti ABD’li şirketler için bir üretim üssü haline getirmiş durumda. Otomotiv, elektronik, çimento ve çelik fabrikaları şehrin ekonomik omurgasını oluşturuyor. Ancak bu fabrikaların çevre denetimlerinin yetersiz olduğu ve birçoğunun atık gaz filtreleme sistemlerini devre dışı bıraktığı tespit edildi.
Quinto Elemento Lab’in başyazarı Claudia Camacho, “Monterrey’deki endüstriyel tesislerin yüzde 30’u, hava emisyon limitlerini yasal sınırların dört katına kadar aşıyor” dedi. Özellikle iki büyük çimento fabrikası ve bir çelik tesisi, şehir merkezine sadece 10 kilometre mesafede faaliyet gösteriyor. Araştırmacılar, rüzgar yönüne bağlı olarak kentin bazı mahallelerinde toksik parçacıkların biriktiğini ve bu bölgelerde kanser vakalarının ortalamanın üzerinde olduğunu vurguluyor.
ABD’ye mal yetiştirirken sağlık mı kaybediyoruz?
Monterrey’de yaşayan 5 milyon kişinin neredeyse tamamı, günlük hayatında fabrika bacalarından yükselen dumanlara maruz kalıyor. Şehir sakinleri, özellikle sabah saatlerinde havanın “metallik” bir kokuya büründüğünü ve çamaşırlarının asılı kaldığında bile kirlendiğini anlatıyor. Bir mahalle sakini olan Rosa Martínez, “Oğlum 10 yaşında, daha iki yıl önce astım teşhisi kondu. Her sabah öksürerek uyanıyor. Fabrikalar ABD’ye mal yetiştirirken biz sağlığımızı kaybediyoruz” diyor.
Meksika hükümeti, NOM-172 normu kapsamında hava kalitesi ölçüm istasyonlarının sayısını artırdığını ancak denetimlerin yetersiz kaldığını kabul ediyor. Çevre Bakanlığı (SEMARNAT), 2023 yılında sadece üç tesise para cezası kesildiğini, bunun ise caydırıcı olmadığını belirtiyor. Uzmanlar, ABD ile Meksika arasındaki T-MEC ticaret anlaşması çerçevesinde çevre standartlarının sıkılaştırılması gerektiğini savunuyor. Zira Monroe’nin kuzey komşusuna ihracatı 2024’te 45 milyar doları buldu — bu, kentin Meksika ihracatındaki payının yüzde 12’sine tekabül ediyor.
Benzer tablo dünyada yaygın: Gelişmekte olan ülkelerin sırtındaki yük
Monterrey, küresel düzeyde sanayileşmiş kentlerin karşılaştığı tipik bir ikilemi yansıtıyor: Ekonomik kalkınma ile çevre sağlığı arasındaki denge. Çin’in Shenzhen kenti, Hindistan’ın Delhi metropolü ve Bangladeş’in Dakka kenti de benzer bir sorunla boğuşuyor. Ancak Monterrey’in durumu, ABD pazarına bağımlılık ve yetersiz regülasyonların kesişiminde daha da karmaşık bir hal alıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), gelişmekte olan ülkelerdeki sanayi emisyonlarının, küresel karbon salımının yüzde 40’ını oluşturduğunu ve bu oranın 2030’a kadar yüzde 55’e yükselebileceğini tahmin ediyor. Özellikle çimento ve çelik gibi ağır sanayiler, yeşil dönüşüm için yüksek maliyetler gerektiriyor. Meksika hükümeti, 2050 yılına kadar karbon nötr olmayı hedeflese de, kısa vadede ekonomik büyüme ve istihdam kaygıları çevre adımlarını yavaşlatıyor.
Monterrey’deki sivil toplum kuruluşları, hava kirliliğinin sağlık üzerindeki etkilerini belgelemek için bağımsız bir izleme ağı kurdu. Vatandaşlar, akıllı telefon uygulamalarıyla anlık hava kalitesi verilerini paylaşıyor. Ancak bu çabalar, fabrikaların susturulması için yeterli olmuyor. Yerel aktivistler, “ABD’li tüketiciler indirimli fiyatlarla ürün alırken, biz akciğerlerimizle ödüyoruz” diyerek uluslararası bir farkındalık çağrısı yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Monterrey örneği, Türkiye için önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye’de de özellikle İstanbul, İzmir ve Adana gibi sanayi kentlerinde benzer hava kirliliği sorunları yaşanıyor. AB ile Gümrük Birliği çerçevesinde Türkiye’nin ihracat odaklı sanayileşmesi, çevre standartlarının yeterince sıkı uygulanmaması durumunda benzer bir sağlık krizine yol açabilir. Ayrıca, Türkiye’nin enerji ithalatındaki bağımlılık ve fosil yakıt kullanımı, Monterrey’deki durumu akla getiriyor. Yeşil Mutabakat hedefleri doğrultusunda, Türkiye’nin sanayide temiz üretim teknolojilerine yatırım yapması, hem çevre sağlığı hem de küresel rekabetçilik açısından kritik bir öneme sahip.
