ABD Senatosu, Medicare kapsamında yapay zeka (AI) destekli bir ödeme sisteminin iptalini öngören kararı reddetti. 48 senatörün lehte, 47 senatörün aleyhte oy kullandığı oylamada, özel müteahhitlerin tıbbi olarak gerekli bakımı geciktirme veya reddetme yetkisini artıran düzenleme yürürlükte kaldı. Merkezi Medicare ve Medicaid Hizmetleri (CMS), söz konusu AI tabanlı programın israfı azaltmak için tasarlandığını savunurken, eleştirmenler hastaların tedaviye erişimini tehdit ettiği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Medicare'in ödeme öncesi yetkilendirme (prior authorization) sürecinde kullanılan yapay zeka sistemi, belirli tıbbi prosedürler için ön onay verilmesini otomatize ediyor. CMS'ye göre bu sistem, gereksiz test ve prosedürlerin önüne geçerek milyarlarca dolar tasarruf sağlayabilir. Ancak Amerikan Tıp Birliği (AMA) ve hasta hakları örgütleri, algoritmanın tıbbi kararları insan doktorlar yerine özel sigorta şirketlerine bıraktığını ve hastaların hayati tedavilere ulaşmasını engelleyebileceğini belirtiyor. Senatör Mike Braun (R-IN) ve Sherrod Brown (D-OH) tarafından sunulan iptal kararı, bu endişeleri gerekçe göstererek düzenlemenin yürürlükten kaldırılmasını amaçlıyordu. Oylamada 48 senatör lehte oy kullanmasına rağmen, kararın geçmesi için 51 oy gerekiyordu. Cumhuriyetçi senatörlerin çoğunluğu aleyhte oy kullanırken, Demokrat Parti içinde de bölünme yaşandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin sağlık politikasındaki bu gelişme, yapay zekanın kamu hizmetlerinde kullanımına ilişkin küresel tartışmaları da alevlendiriyor. Sağlık sektöründe AI kullanımı Avrupa Birliği'nde de benzer endişeler yaratırken, ABD'deki bu oylama, özel sektörün kamu sağlık sistemlerindeki rolüne dair önemli bir emsal teşkil ediyor. 2024'te yürürlüğe giren Medicare AI kuralı, özel sigorta şirketlerinin hasta verilerine dayalı otomatik kararlar almasına olanak tanıyor. Bu durum, sağlıkta eşitsizlikleri derinleştirebileceği gibi, aynı zamanda AI sistemlerinin şeffaflığı ve hesap verebilirliği konusunda yeni düzenlemeleri de gündeme getiriyor. Ekonomik boyutta ise sistemin başarılı olması halinde ABD'nin sağlık harcamalarını yılda 50 milyar dolar azaltabileceği öngörülüyor. Ancak bu potansiyel tasarruf, hasta mağduriyetleri ve hukuki süreçlerin maliyetiyle dengelenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki Medicare AI oylaması, Türkiye'de sağlıkta dijital dönüşüm ve yapay zeka politikaları açısından dolaylı da olsa önemli bir referans noktası oluşturuyor. Türkiye, SGK ve kamu hastanelerinde benzer AI destekli ödeme sistemlerini tartışmaya açarken, bu örnekteki gibi hasta erişimi ve tıbbi etik boyutlarının da hesaba katılması gerekiyor. Ayrıca, ABD'nin bu alandaki hukuki ve düzenleyici deneyimi, Türk sağlık otoritelerine AI sistemlerinin hasta hakları ve güvenliği açısından nasıl yönetileceği konusunda yol gösterebilir. Küresel sağlık teknolojileri pazarında Türkiye'nin rekabetçi kalması için, bu tür gelişmelerin yakından takip edilmesi ve ulusal AI stratejilerinin güncellenmesi önem taşıyor.
