Hollywood’un efsanevi sarışın bombası Marilyn Monroe, 100. doğum yılında hâlâ ölümsüz bir marka olarak gelir sağlamaya devam ediyor. Monroe’nun mirası, lisans anlaşmaları, görsel kullanım hakları ve hatıra eşya satışları sayesinde her yıl milyonlarca dolar kazandırıyor. Ölümünün üzerinden 62 yıl geçmesine rağmen, Monroe’nun adı ve imajı, küresel ölü ünlü ekonomisinin en değerli varlıkları arasında yer alıyor. Bu durum, sadece Monroe’nun değil, benzer şekilde ticarileştirilen diğer ölü yıldızların da nasıl birer gelir makinesine dönüştüğünü gözler önüne seriyor.
Bir Ölü Yıldız Nasıl Para Kazandırır?
Marilyn Monroe’nun mirasını yöneten Authentic Brands Group (ABG), 2022 yılı itibarıyla markanın yıllık perakende satışlarının 100 milyon doları aştığını açıkladı. Monroe’nun imajı, parfümden tişörte, kahve fincanından duvar posteri kadar geniş bir yelpazede lisanslanıyor. ABG, Monroe’nun yanı sıra Elvis Presley, Muhammad Ali ve James Dean gibi diğer ölü ünlülerin de haklarına sahip. Şirket, bu markaları dijital platformlarda da kullanarak, reklam ve sosyal medya kampanyalarıyla geliri artırıyor. Monroe’nun 100. doğum yılı anısına özel koleksiyon ürünleri ve NFT’lerin piyasaya sürülmesi de planlanıyor.
Ölü ünlü ekonomisi sadece Monroe ile sınırlı değil. Forbes’un 2022 listesine göre, ölen ünlüler arasında en çok kazanan Michael Jackson oldu. Jackson’ın mirası, yıllık 75 milyon dolar gelir elde ediyor. Bunu Elvis Presley (70 milyon dolar) ve Charles Schulz (Peanuts çizgi romanı yaratıcısı, 50 milyon dolar) takip ediyor. Bu gelirlerin büyük kısmı, lisans anlaşmaları, film ve dizi hakları ve tema parkı gibi fiziksel yatırımlardan geliyor.
Küresel Bir Pazar: Ölümsüz Markalar
Ölü yıldız ticareti, yalnızca ABD’de değil, dünya genelinde büyüyen bir sektör. Japon pazarında, ölen manga sanatçıları ve oyuncuların imajları, oyun ve anime sektöründe kullanılıyor. Avrupa’da ise ölen sanatçıların eserleri, açık artırmalarla rekor fiyatlara satılıyor. Örneğin, Andy Warhol’un Marilyn Monroe portresi 2022’de 195 milyon dolara alıcı buldu. Küresel ölü ünlü lisans pazarının büyüklüğünün 2023 itibarıyla 15 milyar doları aştığı tahmin ediliyor. Bu rakamın, dijital platformlar ve sanal gerçeklik uygulamalarıyla daha da artması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de ölü ünlü ekonomisi henüz gelişmemiş olsa da, kültürel miras ve marka değeri açısından önemli bir potansiyel taşıyor. Özellikle Türk sinemasının unutulmaz isimleri (Muhsin Ertuğrul, Kemal Sunal, Barış Manço gibi) için benzer bir ticarileştirme modeli uygulanabilir. Ancak bu tür bir kullanım, ailelerin ve yasal temsilcilerin rızasına ve Türk telif hukukunun uluslararası standartlara uyumuna bağlı. Küresel ölçekte ölen ünlülerin Türkiye’deki hayran kitlesi de, lisanslı ürünler için bir pazar oluşturuyor. Bu sebeple, Türk girişimcilerin ve kültür kurumlarının, bu büyüyen pazardan pay almak için stratejik planlamalar yapması yararlı olacaktır.
