Çin'de hicivsel sanat eserleriyle tanınan sanatçı Gao Zhen, Çin Komünist Partisi'nin kurucusu Mao Zedong'un heykellerini içeren çalışmaları nedeniyle 'kahramanlara hakaret' suçundan üç yıl hapis cezasına çarptırıldı. Pekin'deki bir mahkeme, tek gün süren ve gizli yapılan bir yargılamanın ardından 38 yaşındaki sanatçıyı suçlu buldu. Gao'nun avukatı, müvekkilinin karara itiraz edeceğini açıkladı.
Gelişmenin arka planı
Gao Zhen ve kardeşi Gao Qipei, 'Gao Brothers' olarak bilinen ikili, Çin sanat dünyasında tartışmalı eserleriyle öne çıkıyor. Özellikle Mao'nun heykellerini kullanarak yaptıkları çalışmalar, otoritelerin tepkisini çekmişti. Sanatçıların eserlerinde Mao'nun heykellerini ters çevirerek veya günlük nesnelerle birleştirerek kullandıkları biliniyor. 2019'da bu eserler nedeniyle gözaltına alınan Gao, o tarihten beri tutuklu bulunuyordu.
Çin'de 2018'de çıkarılan 'Şehitler ve Kahramanlar Koruma Yasası', tarihsel figürlere hakaret edilmesini suç sayıyor. Bu yasa, geçmişte birçok kişinin yargılanmasına yol açmıştı. Gao'nun davası da bu yasa kapsamında görüldü. Sanatçının avukatı, duruşmanın gizli yapılmasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini savunuyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu dava, Çin'de ifade özgürlüğü ve sanatsal yaratıcılık konusundaki endişeleri yeniden gündeme getirdi. Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlar, Çin'de sanatçılara yönelik baskıların arttığına dikkat çekiyor. Özellikle son yıllarda, hükümete yönelik eleştiri içeren eserlere verilen cezalar uluslararası toplumda tepkiyle karşılanıyor. Batılı ülkeler, Çin'e yönelik insan hakları eleştirilerinde bu tür davaları örnek gösteriyor.
Gao'nun cezası, Çin'in kültürel alanda denetimi sıkılaştırma politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Sanat dünyası, benzer eserler üreten diğer sanatçıların da risk altında olduğunu belirtiyor. Öte yandan, Çin yönetimi bu tür davaların ülkenin tarihine ve kahramanlarına saygıyı sağlamak amacıyla yapıldığını savunuyor.
Devam eden tartışmalar
Gao'nun davası, yalnızca ifade özgürlüğü değil, aynı zamanda tarihsel figürlere yaklaşım konusundaki tartışmaları da beraberinde getiriyor. Mao'nun mirası Çin'de hâlâ hassas bir konu. Kimilerine göre Mao, ülkenin kuruluşunda oynadığı rolle saygı duyulan bir liderken; kimilerine göre ise politikaları milyonlarca insanın ölümüne yol açmış tartışmalı bir figür. Bu farklı bakış açıları, sanatçıların eserlerine de yansıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ifade özgürlüğü ve sanatsal yaratıcılık konularında zaman zaman benzer tartışmalar yaşayan bir ülke. Bu dava, Çin'deki otoriter eğilimlerin sanat dünyasına yansıması açısından önemli bir örnek. Türkiye'nin Çin ile ekonomik ilişkileri güçlü olsa da, insan hakları ve hukukun üstünlüğü konularında uluslararası toplumla ortak değerleri paylaşması, bu tür gelişmeleri yakından izlemesini gerektiriyor. Ancak Türkiye'nin bu konuda doğrudan bir çıkarı bulunmuyor; daha çok küresel insan hakları gündemi açısından değerlendirilebilir.
