İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch - HRW) tarafından yayımlanan bir rapora göre, Mali'nin silahlı kuvvetleri ve onlara destek veren Rus güçleri, son aylarda isyancılara karşı yürüttükleri yoğunlaştırılmış saldırılar kapsamında "görünüşe göre ayrım gözetmeyen" insansız hava aracı (İHA) saldırıları ve diğer ihlallerle onlarca sivili öldürdü. Raporda, bu eylemlerin ülkedeki güvenlik krizini daha da derinleştirdiği ve sivillerin korunmasına yönelik ciddi endişeleri artırdığı belirtiliyor. HRW, saldırıların kasım ayında yayımlanan raporun odak noktasını oluşturduğunu ve olayların ayrıntılı bir şekilde belgelendiğini açıkladı.
Raporun ayrıntıları ve olaylar
HRW raporuna göre, Mali ordusu ve Rus paralı askerleri (Wagner Grubu olduğu iddia edilen) 2023 yılının ortalarından itibaren ülkenin kuzey ve orta bölgelerinde sivil yerleşim alanlarına yönelik hava saldırılarını artırdı. Özellikle Timbuktu, Gao ve Kidal bölgelerinde düzenlenen İHA saldırılarında pazar yerleri, köyler ve göçebe toplulukların bulunduğu alanların hedef alındığı, bu saldırılarda en az 50 sivilin yaşamını yitirdiği ve çok sayıda kişinin yaralandığı ifade ediliyor. Raporda, saldırıların "ayrım gözetmeyen" nitelikte olduğu ve uluslararası insancıl hukuku ihlal edebileceği vurgulanıyor.
HRW, görgü tanıklarının ifadelerine ve uydu görüntülerine dayanarak, Mali ordusunun İHA operasyonlarını Rus danışmanlar ve teknik personel desteğiyle yürüttüğünü belirtiyor. Örgüt, Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası kuruluşlara, söz konusu saldırıların bağımsız bir şekilde soruşturulması çağrısında bulundu. Mali hükümeti ise henüz rapora ilişkin resmi bir açıklama yapmadı; ancak daha önceki açıklamalarında ordunun sadece "terörist hedefleri" vurduğunu savunmuştu.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Mali, 2012'den bu yana ayrılıkçı ve cihatçı grupların neden olduğu istikrarsızlıkla boğuşuyor. 2020 ve 2021'deki askeri darbelerin ardından yönetimi ele geçiren cunta, Fransa ve BM barış gücü MINUSMA ile ilişkilerini keserek Rusya'ya yöneldi. Wagner Grubu'nun ülkeye konuşlandırılması, sivillere yönelik şiddetin artmasına yol açtığı yönünde eleştirilere neden oldu. BM uzmanları, Wagner'in Mali'deki eylemlerinde insan hakları ihlallerine karıştığını bildirmişti.
HRW'nin raporu, Sahel bölgesinde artan Rus etkisine ve sivillerin korunması konusundaki endişelere dikkat çekiyor. Uluslararası toplum, Mali'deki insani durumun kötüleşmesinden endişe duyarken, ülkedeki güvenlik güçlerinin hesap verebilirliği sorgulanıyor. Raporda ayrıca, Mali ordusunun İHA tedarikini nasıl sağladığı ve bu teknolojinin kullanımında uluslararası hukuka uygunluğun denetlenmediği vurgulanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, son yıllarda Afrika'da etkisini artıran ülkeler arasında. Mali, Türkiye'nin Sahel bölgesindeki ekonomik ve diplomatik ilişkilerini geliştirdiği ülkelerden biri. Türk İHA'ları (özellikle Bayraktar TB2) birçok Afrika ülkesi tarafından kullanılıyor; ancak bu rapordaki saldırılar Rus destekli güçler tarafından gerçekleştirilmiş gibi görünüyor. Yine de İHA saldırılarının sivil kayıplara yol açması, bölgede istikrarsızlığı artırarak Türkiye'nin ekonomik ve güvenlik çıkarlarını olumsuz etkileyebilir. Türkiye, Mali'deki gelişmeleri yakından izlemeli ve sivillerin korunması çağrılarına destek vermeli. Ayrıca, Rusya'nın bölgedeki artan etkinliği, Türkiye'nin Afrika politikasında denge unsuru olma rolünü zorlaştırabilir.
