Mali, bağımsızlığının 66. yıl dönümünü, silahlı grupların ülke genelinde etki alanlarını genişlettiği ve hükümetin kritik tedarik yollarını güvence altına almakta zorlandığı bir dönemde kutluyor. 22 Eylül 1960'ta Fransa'dan bağımsızlığını kazanan ülke, bugün ciddi bir güvenlik kriziyle karşı karşıya. Başkent Bamako'da düzenlenen resmi törenlerde bağımsızlık vurgusu yapılırken, ülkenin kuzey ve orta bölgelerinde silahlı grupların kontrolü ele geçirmesi ve ekonomik sıkıntılar kutlamaların gölgesinde kaldı.
Bağımsızlıktan Bugüne: İstikrarsızlığın Kronikleşmesi
Mali, 1960 yılında Fransa'dan bağımsızlığını kazandıktan sonra uzun yıllar siyasi istikrarsızlık ve darbelerle mücadele etti. 2012'de kuzeyde başlayan ayrılıkçı Tuareg isyanı, radikal İslamcı grupların bölgeye sızmasıyla farklı bir boyut kazandı. 2013'te Fransa'nın askeri müdahalesi kısa vadeli bir rahatlama sağlasa da, kalıcı bir çözüm üretilemedi. 2020 ve 2021'deki askeri darbeler sonrasında yönetimi ele geçiren geçiş hükümetleri, güvenlik sorununu çözmekte yetersiz kaldı. Fransız askerlerinin 2022'de ülkeden çekilmesi ve BM barış gücü MINUSMA'nın 2023'te sona ermesi, güvenlik boşluğunu daha da derinleştirdi. Bugün Mali hükümeti, Rusya'nın Wagner Grubu'na bağlı paralı askerlerle işbirliği yaparak güvenlik açığını kapatmaya çalışıyor, ancak bu durum Batı ile ilişkileri geriyor.
Ülkenin kuzeyindeki Kidal, Gao ve Timbuktu gibi stratejik şehirlerde hükümetin otoritesi zayıflamış durumda. Silahlı gruplar, özellikle El Kaide ve IŞİD bağlantılı örgütler, kırsal alanlarda kontrolü ele geçirmiş ve zaman zaman başkente yakın bölgelere kadar uzanan saldırılar düzenliyor. Bu durum, ülkenin ekonomik can damarı olan tedarik yollarının güvenliğini tehdit ediyor. Özellikle Senegal ve Fildişi Sahili gibi komşu ülkelerden gelen malların taşındığı koridorlar, silahlı grupların baskısı altında. Hükümet, konvoylar için askeri eskort sağlamaya çalışsa da, saldırılar ve soygunlar sıklaşmış durumda.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Mali'deki güvenlik krizi, yalnızca ülke sınırları içinde kalmıyor; Sahel bölgesinin tamamını ve Batı Afrika'yı etkiliyor. Burkina Faso ve Nijer'deki benzer istikrarsızlıklarla birleşen sorun, bölgesel bir güvenlik mimarisinin çöküşüne işaret ediyor. Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS), Mali'ye yönelik yaptırımları kaldırmış olsa da, askeri yönetimlerle sivil geçiş süreci konusunda anlaşmazlıklar sürüyor. Fransa'nın bölgeden çekilmesi, Rusya'nın nüfuzunu artırmasına zemin hazırladı. Wagner Grubu'nun varlığı, Batılı ülkeler tarafından endişeyle izleniyor. ABD ve Avrupa Birliği, Sahel'deki istikrarsızlığın küresel terörizme katkı sağladığını ve göç dalgalarını tetiklediğini belirtiyor. Birleşmiş Milletler, insani yardım operasyonlarının zorlaştığını ve milyonlarca insanın yerinden edildiğini raporluyor.
Öte yandan, Mali'nin ekonomik durumu da güvenlik kriziyle iç içe geçmiş durumda. Altın ve pamuk gibi temel ihraç ürünlerinin üretimi ve nakliyesi aksıyor, yatırım ortamı bozuluyor. Pandemi sonrası toparlanma çabaları sekteye uğrarken, iklim değişikliği kaynaklı kuraklık ve gıda güvensizliği de ek bir yük oluşturuyor. Mali hükümeti, bağımsızlık yıl dönümünde ulusal birlik mesajları verirken, muhalefet ve sivil toplum kuruluşları yönetimin güvenlik ve ekonomik politikalarını eleştiriyor. Uluslararası toplum ise Mali'nin istikrarı için daha kapsayıcı bir siyasi çözüm ve etkili bir güvenlik stratejisi çağrısı yapıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mali'deki istikrarsızlık, Türkiye'nin Afrika açılımı ve Sahel bölgesindeki artan etkinliği açısından önem taşıyor. Türkiye, son yıllarda Mali ile ekonomik ve savunma işbirliğini güçlendirdi; TİKA ve Maarif Vakfı gibi kurumlarla insani yardım ve eğitim projeleri yürütüyor. Ancak güvenlik krizi, Türk yatırımlarını ve bölgedeki vatandaşlarını riske atabilir. Ayrıca, Fransa'nın çekilmesi ve Rusya'nın nüfuz kazanması, Türkiye'nin denge politikasını zorlaştırıyor. Türkiye'nin bölgede barış ve istikrar için diplomatik girişimlerini artırması, hem ekonomik çıkarları hem de küresel terörizmle mücadele açısından kritik görünüyor.
