Malezya, Güneydoğu Asya'nın veri merkezi başkenti olma hedefiyle ekonomik geleceğini teknoloji devlerinin sunucularına bağlarken, bir yandan da 2050 yılına kadar fosil yakıt kullanımını sıfırlama sözü vermiş durumda. Ancak şu an itibarıyla bu iki hedef tam ters yönlerde ilerliyor ve kazanan taraf doğalgaz oluyor. 2024 yılı sonu itibarıyla Malezya'da 54 faal veri merkezi bulunuyor ve bu sayının önümüzdeki yıllarda katlanarak artması bekleniyor. Bu merkezlerin elektrik ihtiyacı ülkenin enerji üretiminde büyük bir paya sahip ve bu talebin büyük kısmı doğalgaz santrallerinden karşılanıyor. Uzmanlar, mevcut hızla devam edilmesi halinde Malezya'nın iklim taahhütlerini tutturmasının neredeyse imkânsız olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı: Veri merkezi patlaması ve enerji açmazı
Malezya, yaklaşık 33 milyon nüfusuyla bölgedeki Singapur, Endonezya ve Tayland gibi ülkelerle rekabet halinde. Özellikle Johor eyaleti, Singapur'a yakınlığı ve geniş arazi varlığı sayesinde veri merkezleri için cazip bir merkez haline geldi. Google, Microsoft ve Amazon gibi şirketler burada milyarlarca dolarlık yatırımlar yapıyor. Ancak bu yatırımlar beraberinde devasa bir enerji talebi getiriyor.
Malezya'nın elektrik üretiminde doğalgazın payı yüzde 40'ın üzerinde. Kömür ise ikinci sırada. Yenilenebilir enerji kaynakları hidroelektrik, güneş ve biyokütle toplamda yüzde 20'nin altında kalıyor. Hükümet 2050'de karbon nötr olmayı hedefliyor ancak veri merkezi patlaması bu hedefi baltalıyor. Enerji Bakanlığı verilerine göre veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2023'te 4,5 GW'a ulaştı ve 2030'da 10 GW'ı aşması bekleniyor. Bu, bugünkü yenilenebilir enerji kapasitesinin neredeyse iki katı anlamına geliyor.
Bir diğer sorun ise su tüketimi. Veri merkezleri soğutma için büyük miktarda suya ihtiyaç duyuyor. Malezya su zengini bir ülke olarak bilinse de iklim değişikliği kuraklık riskini artırıyor. Bazı bölgelerde veri merkezi kaynaklı su talebi tarım ve halkın kullanımıyla rekabete girmeye başladı.
Bölgesel ve küresel boyut: Güneydoğu Asya'nın dijital hevesi iklim krizini tetikliyor
Malezya'nın yaşadığı bu ikilem sadece kendine özgü değil. Singapur, Endonezya ve Tayland da benzer hedeflerle yarışıyor. Singapur 2019'da yeni veri merkezi inşaatına moratoryum getirmişti ancak daha sonra yeşil enerji şartıyla izin vermeye başladı. Endonezya ise bol jeotermal kaynaklarına rağmen hâlâ kömüre bağımlı. Asya-Pasifik bölgesi küresel veri merkezi pazarının yüzde 40'ını oluşturuyor ve bu büyüme hızlanarak devam ediyor.
Küresel ölçekte veri merkezleri, toplam elektrik tüketiminin yüzde 1-2'sini oluşturuyor ancak yapay zeka ve bulut bilişimin yaygınlaşmasıyla bu oranın 2030'da yüzde 8'e çıkması bekleniyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) raporlarına göre, veri merkezlerinin enerji talebi dünya genelinde 2022'de 460 TWh iken 2026'da 1.050 TWh'ye ulaşabilir. Bu artışın büyük kısmı Asya'dan gelecek.
Çin ise bu alanda farklı bir yol izliyor. Ülke veri merkezlerini daha çok batıdaki yenilenebilir enerji kaynaklarına yakın bölgelere kaydırarak karbon ayak izini azaltmaya çalışıyor. Malezya'nın da benzer bir strateji izlemesi mümkün ancak arazi ve altyapı kısıtları, merkezlerin çoğunun Kuala Lumpur ve Johor gibi yoğun bölgelerde toplanmasına neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Malezya'nın veri merkezi ve enerji ikilemi, Türkiye için önemli dersler barındırıyor. Türkiye de dijital dönüşüm ve veri merkezi yatırımlarını teşvik ederken, enerji talebini karşılayacak sürdürülebilir kaynaklara ihtiyaç duyuyor. Yenilenebilir enerji potansiyeli yüksek olan Türkiye, Malezya'nın doğalgaz bağımlılığına düşmemek için güneş ve rüzgar yatırımlarını hızlandırmalı. Ayrıca, veri merkezlerinin soğutma ihtiyacı için yapay zeka destekli verimlilik çözümleri geliştirilebilir. Bölgesel bir oyuncu olarak Türkiye, bu alanda Malezya ile işbirliği yaparak deneyim paylaşımında bulunabilir.
