Malezya'da bu yıl yaşanan haze (dumanlı pus) krizi, çiftçilerin hayvanlarını serinletme, besleme ve verimli tutma mücadelesini daha da zorlaştırdı. Ülkedeki tavuk çiftliklerinde yumurta üretimi, artan sıcaklık, su kıtlığı ve hastalıkların etkisiyle gözle görülür şekilde düştü. Uzmanlar, haze kaynaklı dumanın mı yoksa sıcaklık dalgasının mı bu düşüşte ana etken olduğunu ayrıştırmanın güç olduğunu belirtiyor.
Haze Krizi ve Hayvancılık Üzerindeki Etkileri
Güneydoğu Asya'da her yıl kurak mevsimde ortaya çıkan haze, bu yıl Endonezya'nın Sumatra ve Kalimantan adalarındaki orman yangınları nedeniyle Malezya ve Singapur'u da etkisi altına aldı. Malezya Meteoroloji Departmanı, ülke genelinde hava kalitesinin zaman zaman 'sağlıksız' seviyelere ulaştığını duyurdu. Haze, sadece insan sağlığını değil, aynı zamanda tarım ve hayvancılığı da olumsuz etkiliyor.
Malezya'nın kuzeyinde yer alan Kedah ve Perlis gibi eyaletlerdeki tavuk çiftlikleri, hem dumanın yol açtığı hava kirliliğinden hem de aşırı sıcaklardan mustarip. Çiftçiler, tavukların yeterli su içemediğini ve yem tüketiminin azaldığını, bunun da yumurta verimini düşürdüğünü söylüyor. Bir çiftlik sahibi, "Tavuklar sıcaktan nefes almakta zorlanıyor, bu da strese girmelerine ve yumurtlamayı bırakmalarına neden oluyor" dedi.
Hayvancılık uzmanları, haze'in doğrudan solunum yolu hastalıklarına yol açarak tavukları zayıf düşürdüğünü, dolaylı olarak da yem kalitesini ve su kaynaklarını etkilediğini belirtiyor. Ayrıca, sıcaklık artışı tavukların metabolizmasını hızlandırarak enerji kaybına neden oluyor; bu da yumurta üretimini olumsuz yönde etkiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Benzer sorunlar Endonezya'da da yaşanıyor. Endonezya'nın Riau ve Jambi bölgelerinde çiftçiler, haze nedeniyle hayvanlarının su ve yem bulmakta zorlandığını, hastalıkların arttığını aktarıyor. Her iki ülkede de hükümetler, çiftçilere destek sağlamak için çeşitli önlemler alsa da, sorunun kökeninde iklim değişikliği ve ormansızlaşma gibi yapısal faktörler yatıyor.
Güneydoğu Asya'da tarım ve hayvancılık, milyonlarca insanın geçim kaynağı. Yumurta ve tavuk eti, bölge halkının temel protein kaynağı. Üretimdeki düşüş, gıda fiyatlarını yükselterek enflasyonu körükleyebilir ve gıda güvenliğini tehdit edebilir. Dünya Bankası verilerine göre, Malezya'da tarım sektörü GSYH'nin yaklaşık %8'ini oluşturuyor ve kırsal nüfusun önemli bir kısmını istihdam ediyor.
Uzmanlar, haze sorununun sadece Malezya ve Endonezya ile sınırlı kalmadığını, sınır aşan bir çevre sorunu olduğunu vurguluyor. ASEAN (Güneydoğu Asya Uluslar Birliği) bünyesinde 2002'de imzalanan Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması'na rağmen, etkili bir uygulama mekanizması bulunmuyor. Bu durum, bölgesel işbirliğinin ne kadar önemli olduğunu gözler önüne seriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Güneydoğu Asya'daki gelişmelere doğrudan taraf olmasa da, küresel iklim değişikliğinin tarım ve hayvancılık üzerindeki etkilerini yakından takip etmeli. Türkiye de Akdeniz iklim kuşağında yer alıyor ve benzer sıcaklık artışları, su kıtlığı ve orman yangınlarıyla karşı karşıya. Malezya'daki haze krizi, Türkiye'nin tarımsal üretimde iklim risklerine karşı dayanıklılık stratejileri geliştirmesi gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, gıda güvenliği ve fiyat istikrarı açısından, benzer çevresel faktörlerin Türkiye'deki kümes hayvancılığını nasıl etkileyebileceği üzerine çalışmalar yapılmalı. Türkiye, bölgesel işbirliği platformlarında iklim değişikliğiyle mücadele ve sınır aşan kirlilik konularında aktif rol alabilir.
