Malezya'da sağır işçiler, istihdam edildikleri giriş seviyesi pozisyonlarda yıllarca kalıyor ve terfi etmekte büyük zorluklar yaşıyor. Starbucks'ta 2012'den beri barista olarak çalışan sağır Yap Yee Lin, tam 13 yıl sonra geçtiğimiz yıl Kuala Lumpur'daki Bangsar Village II şubesinde vardiya müdürlüğüne terfi ettirildi. Bu gecikme, Malezya'daki sağır işgücünün kariyer gelişiminde karşılaştığı sistematik engellerin sembolü haline geldi.
Görünmez Engeller: İletişim ve Önyargı
Malezya'da sağır bireylerin işgücüne katılımı genellikle düşük ücretli, düşük vasıflı işlerle sınırlı kalıyor. İşverenler, işitme engelli çalışanların müşterilerle iletişim kuramayacağı veya ekip yönetemeyeceği önyargısıyla terfilerde onları atlıyor. Oysa Yap Yee Lin gibi işçiler, işaret dili ve yazılı iletişimle görevlerini başarıyla yürütüyor. Malezya Sağırlar Federasyonu'nun verilerine göre, ülkede 60 binden fazla sağır birey istihdam edilebilir durumda ancak bunların yalnızca yüzde 30'u kayıtlı bir işte çalışıyor. Çalışanların büyük çoğunluğu ise giriş seviyesi pozisyonlarda takılı kalıyor; terfi oranları genel nüfusa kıyasla çok düşük.
Uzmanlar, sorunun temelinde işverenlerin sağır çalışanlara yönelik eğitim ve destek yatırımı yapmamasının yattığını belirtiyor. İşyerinde işaret dili tercümanı bulundurma zorunluluğu olmadığı gibi, yöneticilik eğitimleri de genellikle işitme engelliler için erişilebilir değil. Ancak bazı şirketler olumlu adımlar atıyor. Starbucks Malezya, 2020'den bu yana 'Sağır Dostu İstihdam' programı kapsamında 50'den fazla sağır bireyi işe aldı ve işaret dili eğitimi verdi. Yine de terfi süreçlerinde aynı hız görülmüyor. Yap Yee Lin'in 13 yıllık bekleyişi, bu yavaş ilerlemenin çarpıcı bir örneği.
Küresel Bir Sorun: Asya-Pasifik'te Durum
Malezya'daki durum, Asya-Pasifik bölgesindeki genel bir eğilimi yansıtıyor. Japonya, Güney Kore ve Avustralya gibi ülkelerde de sağır işçiler benzer engellerle karşılaşıyor. Japonya'da 2021'de yürürlüğe giren 'Engelli İstihdam Teşvik Yasası' kapsamında şirketlere kota getirilse de, terfi oranları hala düşük. Güney Kore'de sağır çalışanların yalnızca yüzde 12'si yönetici pozisyonunda. Avustralya'da ise sağır işçilerin işgücüne katılım oranı yüzde 53, ancak profesyonel mesleklerde temsil oranı yüzde 8'in altında. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), engelli bireylerin istihdamında 'cam tavan' etkisine dikkat çekiyor ve ülkeleri kapsayıcı işyeri politikaları geliştirmeye çağırıyor. Malezya hükümeti 2022'de 'Engelli Hakları Eylem Planı' açıkladı ancak uygulamada denetim eksikliği ve işveren teşviklerinin yetersizliği eleştiriliyor.
Dünya genelinde sağır işçilerin ekonomik bağımsızlığını artırmak için işaret dili eğitiminin yaygınlaştırılması, işyeri erişilebilirliği ve terfi kriterlerinde ayrımcılığın önlenmesi gerekiyor. Yap Yee Lin'in hikayesi, değişimin mümkün olduğunu ancak yavaş ilerlediğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Malezya'daki sağır işçilerin terfi mücadelesi, Türkiye'deki engelli istihdamı açısından da önemli dersler içeriyor. Türkiye'de 2023 verilerine göre engelli bireylerin işgücüne katılım oranı yüzde 22 civarında ve çalışanların büyük kısmı düşük vasıflı işlerde. Kamu kurumlarında engelli kotası uygulansa da özel sektörde terfi ve kariyer gelişimi sınırlı. Türkiye, İş Kanunu'nda ayrımcılık yasağına rağmen uygulamada denetim zayıf. Malezya örneği, kapsayıcı işyeri politikalarının ve işaret dili eğitiminin önemini gösteriyor. Türkiye'nin de benzer adımlar atması, engelli bireylerin ekonomik bağımsızlığını artırabilir ve sosyal eşitliği güçlendirebilir. Ayrıca, Türk iş dünyası için Malezya'daki uygulamalar bir referans olabilir.
