Malezya'nın en büyük İslamcı muhalefet partisi PAS, yıllık kongresinde eski rakibi Umno ile ittifak kapısını yeniden aralarken, olası bir birleşmenin yeni bir hiyerarşiyle geleceğini ve partinin federal hükümeti yönetmeyi hedeflediğini duyurdu. Bu açıklama, 2020'den bu yana süren ve geçen yıl dağılan ortaklığın ardından geldi.
Gelişmenin arka planı
Malezya İslam Partisi (PAS), geçtiğimiz hafta sonu düzenlenen yıllık kongresinde (muktamar) önemli mesajlar verdi. Parti liderleri, eski müttefiki Birleşik Malay Ulusal Örgütü (Umno) ile ilişkileri yeniden canlandırma konusunda istekli olduklarını belirtti. Ancak bu kez, 2018-2020 arası dönemde olduğu gibi eşit ortaklık değil, PAS'ın liderliğinde bir yapı talep ediyorlar.
PAS ve Umno, 2018 genel seçimlerinin ardından muhalefetteyken bir araya gelmiş ve 2020'de Muhyiddin Yassin liderliğindeki hükümete katılarak iktidar ortağı olmuştu. Ancak bu ortaklık, 2021'de Umno'nun Muhyiddin'i desteklemekten vazgeçmesiyle çöktü. 2022 genel seçimlerinde ise iki parti ayrı yollardan gitti; PAS, Perikatan Nasional (PN) çatısı altında yer alırken Umno, Barisan Nasional (BN) ile seçime girdi. Seçim sonuçları, hiçbir koalisyonun tek başına iktidar olamadığı bir tablo ortaya çıkardı ve sonuçta Enver İbrahim liderliğindeki çok partili koalisyon hükümeti kuruldu.
PAS Kongresi'nde konuşan partinin ruhani lideri Abdül Hadi Awang, "Umno ile işbirliğine açığız, ancak bu işbirliği İslami ilkeler çerçevesinde ve PAS'ın liderliğinde olmalı" dedi. Hadi, ayrıca "Malay Müslüman birliğinin" önemine vurgu yaparak, etnik Malayların ve Müslümanların siyasi gücünün bölünmesinin ülkeye zarar verdiğini savundu. PAS Genel Başkanı Abdul Hadi Awang'ın oğlu ve partinin gençlik kolları lideri Muhammed Khalil Abdul Hadi ise sosyal medyada yaptığı açıklamada, "Umno tabanı da PAS'ın liderliğini kabul etmeye başladı" iddiasında bulundu.
Umno cephesinden henüz resmi bir yanıt gelmedi. Ancak partinin içinde, özellikle genç kanatta, PAS ile yeniden ittifak kurma konusunda isteksizlik olduğu biliniyor. Umno Genel Başkanı Ahmed Zahid Hamidi, geçtiğimiz ay yaptığı açıklamada, "Geçmişte yaşananlardan ders aldık, aceleci davranmayacağız" demişti. Yine de, 2023'te yapılan yerel seçimlerde Umno'nun oy oranındaki düşüş, partiyi yeni arayışlara itebilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Malezya, Güneydoğu Asya'da stratejik bir konuma sahip. Ülke, ASEAN'ın kurucu üyelerinden biri ve bölgede ılımlı İslam anlayışının temsilcisi olarak görülüyor. Ancak son yıllarda PAS'ın yükselişi, Malezya siyasetinde daha muhafazakâr bir İslami söylemin güç kazanmasına yol açtı. Bu durum, özellikle çok kültürlü yapıya sahip ülkede etnik ve dini gerilimleri artırma potansiyeli taşıyor.
Uluslararası alanda ise Malezya, Çin ile ABD arasındaki rekabette dengeli bir politika izlemeye çalışıyor. PAS'ın olası bir iktidar ortağı olması veya hükümeti yönetmesi durumunda, ülkenin dış politikasında İslami dayanışma vurgusunun artması ve Batı ile ilişkilerin daha temkinli hale gelmesi beklenebilir. Özellikle Filistin meselesi, PAS'ın ana gündem maddelerinden biri. Parti, İsrail karşıtı söylemiyle biliniyor ve bu konuda hükümete baskı yapıyor.
Öte yandan, Malezya ekonomisi, yarı iletken üretimi ve palmiye yağı ihracatıyla bölgesel bir güç. Siyasi istikrarsızlık, yatırımcı güvenini olumsuz etkileyebilir. 2022 seçimlerinden bu yana görece istikrarlı bir hükümete sahip olan ülkede, muhalefetin birleşme çabaları yeni bir siyasi çalkantıya işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Malezya'daki siyasi gelişmeler, Türkiye'nin Güneydoğu Asya'daki stratejik ortaklıkları açısından önem taşıyor. Türkiye ve Malezya, İslam İşbirliği Teşkilatı çerçevesinde yakın işbirliği yapıyor ve savunma sanayii alanında ortak projeler yürütüyor. PAS'ın yükselişi ve olası bir muhafazakâr ittifak, iki ülke arasındaki ilişkileri güçlendirebilir; zira PAS, Türkiye'yi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı sık sık örnek gösteriyor. Ancak Malezya'da istikrarsızlık, bölgedeki ekonomik ve güvenlik işbirliğini sekteye uğratabilir. Türkiye, ASEAN ülkeleriyle ilişkilerini geliştirirken Malezya'nın iç siyasetindeki dalgalanmaları dikkatle izlemeli.
