Malezya'nın eski Başbakanı Mahathir Muhammed'in eşi Siti Hasmah Mohamad Ali, bu hafta 100 yaşında hayatını kaybetti. Siti Hasmah, Mahathir'in 70 yılı aşan siyasi kariyeri boyunca en yakın yol arkadaşı ve destekçisi olarak biliniyordu. Malezya'nın modern tarihine tanıklık eden Siti Hasmah, ülkenin ilk kadın doktorlarından biri olarak da öne çıkıyordu.
Bir Doktorun ve Devlet Adamı Eşinin Portresi
Siti Hasmah Mohamad Ali, 12 Temmuz 1926'da Malezya'nın kuzeyindeki Kedah eyaletinde doğdu. Tıp eğitimi alan Siti Hasmah, Malezya'nın bağımsızlığını kazandığı 1957 yılında ülkenin ilk kadın doktorlarından biri oldu. Mahathir Muhammed ile 1956 yılında evlenen Siti Hasmah, eşinin 1981'den 2003'e kadar süren ilk başbakanlık döneminde ve ardından 2018-2020 yılları arasındaki ikinci başbakanlığında da yanında yer aldı. Çiftin yedi çocuğu oldu.
Siti Hasmah, eşinin siyasi hayatı boyunca sadece bir eş değil, aynı zamanda aktif bir sosyal sorumluluk sahibiydi. Kadın sağlığı, aile planlaması ve çocuk refahı konularında yürüttüğü çalışmalarla Malezya toplumunda iz bıraktı. Özellikle kırsal bölgelerde sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılmasında önemli rol oynadı. Malezya'nın çok kültürlü yapısında, farklı etnik gruplar arasında köprü kurmaya çalışan bir figür olarak da tanındı.
Mahathir Muhammed'in 22 yıllık ilk başbakanlık dönemi, Malezya'nın hızlı ekonomik kalkınmasına sahne oldu. Siti Hasmah, bu dönemde uluslararası platformlarda Malezya'yı temsil eden aktif bir first lady profili çizdi. Eşinin 2018'de 92 yaşında yeniden başbakan olmasıyla, Siti Hasmah bir kez daha dünya gündemine geldi. 2020'de Mahathir'in istifasıyla siyasi hayatı sona ererken, Siti Hasmah da kamuoyu önünden çekildi.
Malezya Siyasetinde Bir Tanık
Siti Hasmah, Malezya'nın bağımsızlık sonrası siyasi tarihinin canlı tanıklarından biriydi. Eşinin siyasi kariyeri boyunca birçok kritik döneme tanıklık etti: 1969'daki etnik çatışmalar, 1997 Asya mali krizi, 1998'de Enver İbrahim'in görevden alınması ve ardından yaşanan siyasi krizler. Bu süreçlerde genellikle sessiz kalmayı tercih etse de, zaman zaman insani konularda açıklamalar yaparak dikkat çekti.
Özellikle 1998'de Enver İbrahim'in tutuklanması ve ardından yaşanan olaylarda, Siti Hasmah'ın insani duyarlılığı ön plana çıktı. Eşinin sert siyasi söylemlerinin aksine, Siti Hasmah daha uzlaşmacı ve şefkatli bir imaj çizdi. Bu yönüyle Malezya toplumunda geniş bir saygı gördü.
2018 seçimlerinde Mahathir'in tekrar başbakan olması, Siti Hasmah'ı da yeniden kamuoyunun ilgi odağı haline getirdi. 92 yaşındaki eşinin yoğun programına rağmen, Siti Hasmah onun yanında yer aldı ve sağlık durumuyla ilgili endişeleri kamuoyuyla paylaştı. 2020'de Mahathir'in istifasının ardından çift, kamu hayatından büyük ölçüde çekildi.
Küresel ve Bölgesel Yansımalar
Siti Hasmah'ın vefatı, sadece Malezya'da değil, Güneydoğu Asya'da da geniş yankı uyandırdı. Malezya'nın en uzun süre görev yapan başbakanının eşi olarak, bölgesel siyasette sembolik bir figürdü. Ölümü, Malezya'nın modern siyasi tarihinin bir döneminin kapanışı olarak yorumlanıyor.
Uluslararası kamuoyu, Siti Hasmah'ı genellikle Mahathir'in gölgesinde kalmış bir figür olarak tanısa da, kendi başına da önemli bir aktördü. Malezya'nın ilk kadın doktorlarından biri olması, ülkedeki kadın hareketi açısından da sembolik bir değer taşıyor. Ölüm haberinin ardından Malezya Başbakanı Enver İbrahim ve diğer siyasi liderler taziye mesajları yayımladı.
Malezya'nın çok kültürlü toplum yapısında, Siti Hasmah'ın farklı etnik ve dini gruplar arasında kurduğu diyalog, bugün de örnek gösteriliyor. Özellikle kadın sağlığı ve eğitimi alanındaki çalışmaları, Malezya'nın kalkınma hikayesinde önemli bir yer tutuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Siti Hasmah'ın vefatı, Türkiye'de doğrudan bir dış politika etkisi yaratmasa da, Malezya-Türkiye ilişkileri bağlamında anlam taşıyor. Mahathir Muhammed, özellikle İslam dünyasında ve Asya'da Türkiye'nin yakın ilişkiler kurduğu bir liderdi. Siti Hasmah'ın temsil ettiği ılımlı ve kucaklayıcı siyaset tarzı, Türkiye'nin bölgedeki yumuşak güç stratejileriyle örtüşüyor. Ayrıca, Malezya'nın kadın hakları ve sağlık alanındaki gelişimi, Türkiye'nin kalkınma yardımları ve kültürel diplomasi çabaları için bir referans noktası olabilir. Ölümü, Türkiye'deki Malezya çalışmaları ve Güneydoğu Asya uzmanları için de bir dönemin sonu anlamına geliyor.
