Macaristan parlamentosu, başbakanlık süresini 8 yılla sınırlayan anayasa değişikliğini kabul etti. Yeni düzenleme, ülkenin uzun süreli Başbakanı Viktor Orbán'ın 20 yıllık iktidarını kalıcı hale getirmesini önlemeyi amaçlıyor. Değişiklik, muhalefet partilerinin yanı sıra bazı iktidar koalisyonu üyelerinin de desteğini alarak geniş bir mutabakatla onaylandı. Yasanın yürürlüğe girmesi için Cumhurbaşkanı Tamás Sulyok'un onayı gerekiyor; Sulyok'un imzasıyla yasa resmen yürürlüğe girecek.
Gelişmenin arka planı
Viktor Orbán, 1998-2002 yılları arasında ilk başbakanlık dönemini geçirdikten sonra 2010'dan bu yana kesintisiz olarak başbakanlık görevini yürütüyor. Toplamda 20 yılı aşkın süredir iktidarda olan Orbán, bu süre zarfında ülkedeki demokratik kurumları zayıflattığı, medyayı kontrol altına aldığı ve yargı bağımsızlığına müdahale ettiği gerekçesiyle Avrupa Birliği ve uluslararası insan hakları örgütleri tarafından sık sık eleştirildi. Orbán'ın partisi Fidesz, 2022 seçimlerinde de üst üste dördüncü kez zafer kazanarak iktidarını pekiştirdi. Ancak son dönemde artan enflasyon, ekonomik durgunluk ve AB fonlarının dondurulması nedeniyle Orbán'a yönelik toplumsal hoşnutsuzluk artıyor. Anayasa değişikliği, başbakanlık süresini 8 yılla sınırlayarak bir kişinin en fazla iki dönem başbakanlık yapabilmesini öngörüyor. Düzenleme, gelecekteki başbakanlar için geçerli olacak; mevcut başbakan Orbán'ın halihazırdaki üçüncü dönemi ise yasadan etkilenmeyecek. Ancak bu değişiklik, Orbán'ın 2026 seçimlerinden sonra yeniden aday olmasının önüne geçiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Macaristan'daki bu anayasa değişikliği, Avrupa Birliği içinde demokrasi ve hukukun üstünlüğü tartışmalarına yeni bir boyut kazandırdı. AB, uzun süredir Macaristan'daki demokrasi gerilemesini gündeminde tutuyor ve ülkeye yönelik bütçe kesintileri uyguluyor. Orbán, AB'nin göç politikalarına karşı çıkması, Rusya-Ukrayna savaşında Kiev'e askeri yardım yapılmaması yönündeki tutumu ve Çin ile yakın ilişkileri nedeniyle Brüksel ile sık sık karşı karşıya geliyor. Değişiklik, Orbán'ın uzun vadede iktidardan uzaklaştırılmasının yolunu açarken, AB içinde Macaristan'ın gelecekteki tutumunu da etkileyebilir. Öte yandan, değişikliğin Orbán'ın siyasi kariyerini sonlandırmaya yönelik bir hamle olması, ülkede siyasi istikrarı kısa vadede sarsabilir. Muhalefet partileri, değişikliği memnuniyetle karşılarken, Orbán'ın partisi Fidesz içinde dahi bu düzenlemeye destek verenler olduğu görülüyor. Uluslararası gözlemciler, yasanın demokrasi adına olumlu bir adım olduğunu ancak Orbán'ın iktidarını sürdürmek için yeni yollar bulabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Macaristan'daki başbakanlık süresi sınırlaması, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu güçlü liderlik merkezli siyasi sistemlere sahip ülkeler açısından örnek teşkil edebilir. Türkiye'de cumhurbaşkanlığı süresi 5 yıl olup en fazla iki dönemle sınırlıdır, ancak erken seçim kararıyla bu sınırlamaların aşılabilmesi tartışma konusudur. Macaristan örneği, AB üyeliği çerçevesinde demokratik normların güçlendirilmesi açısından dikkat çekicidir. Türkiye ile Macaristan arasında özellikle enerji, ticaret ve savunma alanlarında yakın işbirliği bulunmaktadır. Orbán'ın iktidardan uzaklaşması, bu ilişkilerin seyrini etkileyebilir. Yeni yönetim altında Macaristan'ın AB ile daha uyumlu politikalar izlemesi, Türkiye-AB ilişkilerinde dengeleyici bir faktör olabilir.
