Lübnan ile İsrail arasında deniz sınırı ve ekonomik imtiyaz bölgelerine ilişkin anlaşmazlığı çözmek amacıyla Roma’da düzenlenen müzakerelerin ikinci günü sona erdi. Görüşmelerin, daha önce Washington’da beş turu tamamlanan sürecin altıncı turu kapsamında yapıldığı ve “pilot bölgeler” olarak adlandırılan alanlara odaklanıldığı belirtildi. Taraflar, Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon kaynaklarının paylaşımı konusunda kritik bir aşamaya gelmiş durumda. ABD’nin arabuluculuk rolü üstlendiği müzakerelerde, her iki tarafın da teknik ekipleri, anlaşmazlık konusu olan suların sınırlandırılması ve olası ortak enerji iş birliği modelleri üzerinde yoğunlaştı.
Gelişmenin arka planı
Lübnan ile İsrail arasındaki deniz sınırı ihtilafı, 2000’li yılların başından bu yana bölgesel gerilimlerin önemli bir kaynağı olmuştur. Özellikle Doğu Akdeniz’de keşfedilen doğalgaz yatakları, iki ülke arasındaki rekabeti artırmıştır. İsrail’in Leviathan ve Tamar sahalarından elde ettiği enerji ihracatı, Lübnan’ın ise kendi kıyılarındaki Blok 9 ve Blok 8 gibi potansiyel rezervlerden yararlanma isteği, anlaşmazlığı derinleştirmiştir. ABD’nin arabuluculuğunda başlayan müzakereler, ilk olarak 2020’de Naqoura’da başlamış, ancak tarafların katı pozisyonları nedeniyle ilerleme kaydedilememiştir. 2022’de Washington’da yeniden başlayan görüşmeler, teknik heyetler düzeyinde devam etmektedir. Roma’daki son turda ise “pilot bölgeler” olarak adlandırılan, anlaşmazlığın en yoğun olduğu alanlara odaklanıldığı ifade edilmektedir. Bu bölgeler, her iki ülkenin de hak iddia ettiği ve potansiyel doğalgaz rezervleri bulunan deniz alanlarını kapsamaktadır.
Bölgesel veya küresel boyut
Doğu Akdeniz’deki enerji rekabeti, yalnızca Lübnan ve İsrail’i değil, aynı zamanda Mısır, Yunanistan, Kıbrıs Rum Kesimi ve Türkiye gibi bölge aktörlerini de yakından ilgilendirmektedir. İsrail’in doğalgazını Avrupa’ya ihraç etme planları, Doğu Akdeniz Gaz Forumu ve EastMed boru hattı projesi gibi girişimlerle şekillenirken, Lübnan’ın enerji krizi ve ekonomik çöküşü, bu müzakereleri daha da kritik hale getirmektedir. ABD’nin arabuluculuğu, bölgedeki enerji arz güvenliği ve istikrar açısından önem taşımaktadır. Olası bir anlaşma, Lübnan’ın ekonomik toparlanmasına katkı sağlayabileceği gibi, İsrail’in de bölgesel enerji iş birliğini genişletmesine imkan tanıyabilir. Ancak müzakerelerin başarısız olması durumunda, deniz sınırı ihtilafının askeri gerilime dönüşme riski bulunmaktadır. 2021’de İsrail’in Lübnan’ın Blok 8’de sondaj yapacağını duyurması üzerine taraflar arasında gerginlik yaşanmış, Hizbullah’ın tehditleriyle kriz derinleşmiştir. Bu nedenle Roma turundaki gelişmeler, Doğu Akdeniz’deki enerji jeopolitiği ve güvenlik dengeleri açısından yakından takip edilmektedir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Lübnan-İsrail deniz sınırı müzakereleri, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki enerji politikaları ve bölgesel çıkarlarıyla doğrudan bağlantılıdır. Anlaşma sağlanması halinde, İsrail ve Lübnan arasında enerji iş birliğinin artması, Türkiye’nin bölgedeki enerji nakil hatları üzerindeki etkisini sınırlayabilir. Özellikle Doğu Akdeniz Gaz Forumu’na dahil olmayan Türkiye, bu tür ikili anlaşmalarla dışlanma riskiyle karşı karşıyadır. Ayrıca, istikrarlı bir Lübnan, Türkiye’nin Suriye ve Doğu Akdeniz’deki güvenlik çıkarları için olumlu olsa da, Hizbullah’ın pozisyonunu güçlendirebilecek bir anlaşma Ankara’yı rahatsız edebilir. Türkiye, kendi kıta sahanlığı ve KKTC’nin hakları konusunda benzer müzakereleri sürdürürken, bu gelişmeyi bölgesel dengeler açısından dikkatle izlemektedir.
