Londra'nın tarihi Greenwich Park'ta dün öğleden sonra yaşanan sıra dışı bir doğa olayı, parkta bulunanları hem şaşırttı hem de kısa süreli bir paniğe yol açtı. Cep telefonlarıyla kaydedilen görüntülerde, halk arasında 'toz şeytanı' olarak bilinen küçük bir hortum benzeri hava girdabının, parkta yürüyen insanların arasında saniyeler içinde döndüğü görülüyor. İngiltere Meteoroloji Ofisi (Met Office) tarafından yapılan açıklamada, bu tür olayların nadir olmakla birlikte özellikle sıcak ve kurak günlerde yerel olarak oluşabileceği belirtildi. Olayda herhangi bir yaralanma veya maddi hasar meydana gelmediği öğrenilirken, görüntüler kısa sürede sosyal medyada geniş yankı uyandırdı.
Toz şeytanı nedir ve nasıl oluşur?
Meteorologlar, 'toz şeytanı' olarak adlandırılan bu doğa olayının, aslında hortumlardan farklı bir mekanizmayla oluştuğunu vurguluyor. Hortumlar genellikle şiddetli fırtına bulutlarıyla (kümülonimbus) bağlantılıyken, toz şeytanları açık, güneşli ve sakin havalarda, yer yüzeyinin aşırı ısınması sonucu ortaya çıkıyor. Sıcak hava hızla yükselirken, çevresindeki daha serin hava ile arasındaki basınç farkı, dikey bir hava sütununun dönmeye başlamasına neden oluyor. Bu dönüş hareketi, yerdeki toz, yaprak ve hafif nesneleri havaya kaldırarak gözle görülür bir girdap oluşturuyor. Genellikle birkaç metre çapında ve birkaç on metre yüksekliğinde olan toz şeytanları, çoğu zaman birkaç dakika içinde dağılıyor. Ancak nadir durumlarda daha büyük boyutlara ulaşarak küçük çaplı hasarlara yol açabiliyor.
Greenwich Park'ta yaşanan olayın görüntülerinde, girdabın insanların arasında saniyeler içinde hareket ettiği, bazı kişilerin şaşkınlıkla geri çekildiği, bazılarının ise cep telefonlarıyla bu anı kaydettiği görülüyor. Görgü tanıklarından biri, olayın tamamen aniden geliştiğini ve birkaç saniye sürdüğünü, ardından girdabın göz açıp kapayıncaya kadar kaybolduğunu ifade etti. Olayın ardından herhangi bir ihbar yapılmazken, park yetkilileri ve acil servisler herhangi bir olumsuzluk bildirmedi.
İklim değişikliği ve aşırı hava olayları
Bu tür olaylar, son yıllarda iklim değişikliğinin etkisiyle daha sık karşılaşılan aşırı hava koşullarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. İngiltere Meteoroloji Ofisi'nden yapılan açıklamada, toz şeytanlarının her ne kadar nadir görülse de, özellikle son yıllarda artan sıcak hava dalgaları ve kuraklık koşullarında daha sık ortaya çıkabileceği belirtildi. Uzmanlar, küresel ısınmanın atmosferdeki enerji dengesini değiştirdiğini ve bu tür yerel ölçekli hava olaylarının sıklığının ve şiddetinin artmasına katkı sağladığını ifade ediyor. İngiltere genelinde bu yıl rekor düzeyde sıcak hava dalgaları yaşanırken, Temmuz ayında ülke tarihinin en sıcak günü kaydedilmişti. Bilim insanları, iklim değişikliğiyle birlikte hortum, dolu fırtınası ve aşırı yağış gibi aşırı hava olaylarının daha sık ve yıkıcı hale gelebileceği konusunda uyarıyor.
Öte yandan, toz şeytanları genellikle zararsız olarak kabul edilse de, büyük boyutlara ulaştıklarında hafif eşyaları uçurabilir, şemsiye ve tentelere zarar verebilir. Nadiren de olsa, güçlü bir toz şeytanının içinde kalan insanların yaralanabileceği veya küçük yapıların hasar görebileceği biliniyor. Bu nedenle uzmanlar, toz şeytanı görüldüğünde içeride veya sağlam bir yapının yakınında güvenli bir yer alınmasını tavsiye ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde, çölleşme ve kuraklık koşullarına bağlı olarak toz şeytanları zaman zaman gözlemlenebiliyor. Küresel iklim değişikliğinin Türkiye'de de sıcaklık artışı ve kuraklık riskini artıracağı öngörülüyor. Bu durum, benzer hava olaylarının ülkemizde de daha sık görülmesine neden olabilir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün bu tür aşırı hava olaylarına karşı erken uyarı sistemlerini güçlendirmesi ve halkın bilinçlendirilmesi önem taşıyor.
