Geçtiğimiz günlerde hayatını kaybeden ABD Senatörü Lindsey Graham, Washington'da 20 yılı aşkın kariyerinde İsrail yanlısı duruşu, eski Başkan Donald Trump'a olan sarsılmaz sadakati ve İran'a yönelik askeri müdahale çağrılarıyla hatırlanacak. Güney Carolina'dan seçilen Cumhuriyetçi senatör, özellikle Ortadoğu politikalarında sert çizgisiyle biliniyordu. Graham, Irak'ın işgalinden Afganistan'daki askeri varlığa kadar birçok Amerikan müdahalesini desteklemiş, son olarak da İran'a karşı "daha fazlasını İsrail'e" sloganıyla özdeşleşmişti.
Gelişmenin Arka Planı: Savaş Yılları ve Trump Dönemi
Lindsey Graham, 2003 Irak işgalinde Kongre'de en ateşli destekçilerden biriydi. Daha sonra bu kararın yanlış olduğunu kabul etse de, ABD'nin küresel askeri müdahaleci rolünü her zaman savundu. 2016 sonrası Trump'ın en yakın müttefiklerinden biri haline gelen Graham, başkanın İran nükleer anlaşmasından çekilmesinde ve Kudüs'ün İsrail'in başkenti olarak tanınmasında kilit rol oynadı.
Graham, Senato Dış İlişkiler Komitesi'ndeki görevi sırasında İsrail'e yıllık 3.8 milyar dolarlık askeri yardımın artırılması için yoğun lobi faaliyeti yürüttü. Aynı zamanda İran'ın nükleer programını durdurmak için askeri seçeneği masada tutan bir politika izledi. "İran'a karşı savaş" ifadesini sıkça kullanan Graham, bu söylemiyle hem Cumhuriyetçi tabanda hem de İsrail yanlısı çevrelerde popülerlik kazandı.
Ancak Graham'ın mirası tartışmasız değil. Irak savaşının yol açtığı yıkım, Afganistan'daki başarısızlık ve İran'a yönelik maksimum baskı politikasının bölgede yarattığı gerginlik, eleştirmenler tarafından sıkça dile getiriliyor. Özellikle 2020'de İranlı General Kasım Süleymani'nin öldürülmesi sonrası tırmanan gerilimde Graham'ın sesi en yüksek çıkanlardan biriydi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran, İsrail ve Ortadoğu Dinamikleri
Graham'ın ölümü, özellikle Ortadoğu'da ABD politikalarının geleceği açısından önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor. İran'la nükleer müzakerelerin yeniden başladığı bir dönemde, Graham gibi savaş yanlısı bir figürün yokluğu, Washington'da İran'a karşı daha ılımlı seslerin güçlenmesine yol açabilir. Ancak Cumhuriyetçi Parti içindeki İsrail yanlısı lobinin etkisi hala büyük.
Graham'ın Trump'la kurduğu yakın ilişki, onun siyasi kariyerinde belirleyici oldu. Trump'ın 2024 başkanlık yarışında tekrar aday olması durumunda, Graham'ın ölümü kampanyada bir kayıp olarak değerlendirilecek. Ayrıca Graham'ın yerine atanacak senatörün, Güney Carolina Valisi Henry McMaster tarafından belirlenmesi bekleniyor. McMaster'ın da Graham gibi muhafazakar bir isim seçmesi halinde, Senato'daki güç dengesi önemli ölçüde değişmeyebilir.
Bölgesel olarak, Graham'ın mirası İsrail'de olumlu karşılanırken, İran ve onun desteklediği gruplar tarafından düşmanlıkla anılıyor. Türkiye gibi bölge ülkeleri ise ABD'nin İran politikasındaki bu değişimin kendilerini nasıl etkileyeceğini yakından takip ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Lindsey Graham'ın ölümü, Türkiye-ABD ilişkilerinde doğrudan bir değişim yaratmasa da, İran ve İsrail politikaları üzerinden dolaylı etkiler doğurabilir. Graham'ın İran'a yönelik savaş yanlısı duruşu, Türkiye'nin komşusu İran'la olan dengeli ilişkilerini zorlayabilirdi. Ancak onun yokluğu, ABD'de İran'la diplomasiye ağırlık veren seslerin güçlenmesine katkı sağlayabilir. Bu durum, Türkiye'nin enerji ve güvenlik çıkarları açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Öte yandan, Graham'ın İsrail'e verdiği güçlü destek, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Filistin politikalarıyla zaman zaman çelişiyordu. Yine de Graham'ın mirası, ABD'nin bölgesel politikalarındaki sürekliliği göstermesi bakımından önemli. Türkiye, bu boşluğun nasıl doldurulacağını ve yeni senatörün pozisyonlarını yakından izlemeli.
