ABD'nin etkili Cumhuriyetçi senatörlerinden Lindsey Graham, eski Başkan Donald Trump'ı İran'a yönelik askeri bir saldırı düzenlemeye ikna etmeyi başardı. Bu gelişme, ABD siyasetinde yükselen izolasyonist eğilimlere rağmen, Graham'ın geleneksel müdahaleci dış politika anlayışının bir zaferi olarak değerlendiriliyor. Graham, Trump'ın ilk döneminde İran'a karşı sert bir tutum izlenmesi için yoğun çaba harcamıştı.
Graham'ın İkna Stratejisi ve Trump'ın Dönüşü
Lindsey Graham, Güney Karolina senatörü olarak uzun yıllardır ABD'nin Orta Doğu'da daha aktif bir askeri rol üstlenmesini savunuyor. Trump'ın başkanlığı sırasında İran'la nükleer anlaşmadan çekilme ve Kasım 2020'de İranlı nükleer bilimci Muhsin Fahrizade'ye suikast düzenlenmesi gibi adımların arkasındaki isimlerden biriydi. Graham, özellikle İran'ın bölgedeki vekil güçleri aracılığıyla ABD hedeflerine yönelik saldırılarını gerekçe göstererek Trump'ı ikna etti. Trump'ın başlangıçta izolasyonist eğilimlerine rağmen, Graham'ın sürekli baskısı ve istihbarat raporları sonucunda İran'a karşı harekete geçmeye ikna olduğu belirtiliyor.
Graham'ın stratejisi, Trump'ın 'Amerika'yı Yeniden Büyük Yap' söylemini askeri güç kullanımıyla birleştirmekti. Senatör, İran'ın nükleer programını durdurmanın ve bölgedeki nüfuzunu kırmanın ancak askeri caydırıcılıkla mümkün olacağını savundu. Bu yaklaşım, özellikle Suudi Arabistan ve İsrail gibi bölgesel müttefikler tarafından da destekleniyordu.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Graham'ın ikna çabaları, ABD'nin Orta Doğu'daki varlığını yeniden şekillendirdi. İran'a yönelik artan askeri baskı, Basra Körfezi'ndeki gerilimi tırmandırdı ve bölge ülkelerini iki kampa ayırdı. Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkeleri ABD'nin sert tutumunu desteklerken, Katar ve Umman daha ılımlı bir yaklaşım benimsedi. Küresel ölçekte ise ABD'nin bu hamlesi, Rusya ve Çin tarafından eleştirildi; iki ülke de İran'la ekonomik ve askeri iş birliğini artırdı.
ABD'nin İran'a yönelik saldırı tehdidi, uluslararası toplumda endişe yarattı. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği, tansiyonun düşürülmesi çağrısında bulundu. Özellikle İran'ın nükleer anlaşmaya geri dönme olasılığını zayıflatan bu durum, küresel enerji piyasalarında da dalgalanmalara neden oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye için ciddi güvenlik ve ekonomik riskler barındırıyor. Türkiye, İran'la doğrudan sınır komşusu olarak olası bir çatışmanın sığınmacı akını ve terör tehdidini artırmasından endişe ediyor. Ekonomik olarak ise İran'a yönelik yaptırımlar ve enerji fiyatlarındaki dalgalanma, Türkiye'nin dış ticaret dengesini olumsuz etkileyebilir. Ankara, bölgede istikrarın korunması için her iki tarafla da diyaloğunu sürdürmeye çalışıyor; ancak ABD'nin askeri müdahalesi Türkiye'nin tercihlerini sınırlayabilir.
