Libya'nın doğusunda kontrolü elinde bulunduran Tobruk merkezli yönetim, 23 Haziran Salı günü dört Afrika ülkesi vatandaşlarının ülkeye girişini yasakladığını duyurdu. Hükümet kaynakları, kararın 'yabancı uyrukluların Libya'ya girişinin yeniden düzenlenmesi' kapsamında alındığını belirtti. Yasağın kapsadığı ülkeler arasında Çad, Nijer, Sudan ve Mali yer alıyor. Bu dört ülke, Sahel bölgesinde güvenlik sorunlarıyla boğuşan ve Libya'ya sık sık düzensiz göç veren ülkeler olarak biliniyor. Doğu Libya yönetimi, kararın terörle mücadele ve sınır güvenliğini artırma amacı taşıdığını ima ederken, sivil toplum örgütleri bu tür yasakların insan hakları ihlallerine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Libya, 2011 yılında Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesinin ardından iç savaş ve siyasi bölünmüşlük yaşıyor. Ülkede biri Birleşmiş Milletler (BM) tarafından tanınan Ulusal Birlik Hükümeti (UBH) merkezli Trablus, diğeri ise Temsilciler Meclisi'ne bağlı Tobruk merkezli iki ayrı yönetim bulunuyor. Doğu Libya'yı kontrol eden Temsilciler Meclisi, General Halife Hafter liderliğindeki Libya Ulusal Ordusu'nun (LNA) desteğine sahip. Trablus merkezli UBH ise başbakan Abdulhamid Dibeybe liderliğinde, uluslararası tanınırlığa sahip. İki yönetim arasında 2020'de imzalanan ateşkes anlaşmasına rağmen siyasi birleşme süreci tamamlanamadı.
Doğu Libya yönetiminin bu kararı, özellikle Çad ve Nijer'den gelen düzensiz göçmenlerin ve silahlı grupların varlığına karşı bir önlem olarak yorumlanıyor. Sahel bölgesinde faaliyet gösteren terör örgütleri, zaman zaman Libya üzerinden lojistik destek sağlıyor. Ayrıca, Sudanlı paralı askerlerin Hafter güçleri saflarında savaştığı iddiaları da sıkça gündeme geliyor. Yasağın, bu tür faaliyetlerin önüne geçmeyi hedeflediği düşünülüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Libya'daki siyasi bölünmüşlük, göç ve güvenlik konularında ortak bir politika oluşturulmasını zorlaştırıyor. Doğu yönetiminin tek taraflı aldığı bu karar, Trablus hükümeti tarafından tanınmadığı gibi uluslararası toplumda da farklı tepkilere yol açıyor. BM ve Afrika Birliği (AfB), Libya'nın birleşik bir yönetim altında hareket etmesi gerektiğini vurguluyor. Öte yandan, Avrupa Birliği ülkeleri, Libya üzerinden Akdeniz'e yönelen düzensiz göçü engellemek için sınır kontrollerinin sıkılaştırılmasını destekliyor. Ancak insan hakları örgütleri, göçmenlerin keyfi şekilde geri itilmesine veya alıkonulmasına yol açabilecek bu tür yasakları eleştiriyor. Kararın bölgesel istikrara katkı sağlamaktan ziyade, mevcut kutuplaşmayı derinleştirebileceği ve insani krizi büyütebileceği ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Libya'da BM tanınırlığına sahip Ulusal Birlik Hükümeti'ni desteklemekte ve bu hükümetle deniz yetki alanları sınırlandırması konusunda mutabakat muhtırası imzalamış durumda. Doğu Libya yönetiminin aldığı bu tek taraflı karar, Türkiye'nin Libya politikası açısından doğrudan bir değişiklik yaratmasa da, bölgedeki istikrarsızlığın sürmesi Türk çıkarlarını olumsuz etkileyebilir. Özellikle, düzensiz göçün kontrol altına alınamaması ve terör örgütlerinin bölgedeki varlığı, Doğu Akdeniz'deki güvenlik dengelerini sarsma potansiyeli taşıyor. Türkiye, Libya'nın toprak bütünlüğü ve siyasi birliğini savunurken, Doğu Libya'daki gelişmeleri yakından izlemekte ve bölgesel iş birliğini teşvik etmektedir.
