Çin'in Liaoning uçak gemisi ve ABD'nin USS Theodore Roosevelt uçak gemisi, geçtiğimiz hafta Filipin Denizi'nde karşı karşıya geldi. Çin gemisi, birinci ada zincirini aşarak Filipinler'in güney sularına ulaştı. Bu hamle, Pekin'in ABD-Japonya ortak tatbikatlarına yakın bir konumda varlık gösterme niyetini yansıtıyor. Filipin haber kanalı BNC, geminin Filipinler'in güney sularına ulaştığını bildirdi.
Liaoning'in Filipin Denizi'ne konuşlanması
Çin'in ilk uçak gemisi olan Liaoning, geçtiğimiz hafta birinci ada zincirini geçerek Filipinler'in güneyindeki sulara girdi. Bu hareket, Pekin'in bölgede artan askeri varlığının bir göstergesi olarak yorumlanıyor. Liaoning'e eşlik eden refakat gemileri ve denizaltılar, Çin donanmasının açık denizlerdeki operasyonel kapasitesini sergiliyor.
Filipin basınına yansıyan haberlere göre, Liaoning grubu, Filipinler'in güney sularına ulaşarak bölgedeki ABD ve Japonya ortak tatbikatlarını yakından izliyor. Çin, bu tatbikatları kendi güvenlik çıkarlarına yönelik bir tehdit olarak görüyor ve karşı hamle olarak gemisini bölgeye gönderdi.
Uzmanlar, Liaoning'in bu konuşlanmasının rutin bir eğitim faaliyeti olmadığını, aksine stratejik bir mesaj olduğunu belirtiyor. Çin, Güney Çin Denizi ve çevresindeki tartışmalı sularda egemenlik iddialarını desteklemek için askeri gücünü kullanmaktan çekinmiyor.
ABD ve Japonya'nın ortak tatbikatları
ABD ve Japonya, Filipin Denizi'nde ortak deniz tatbikatları düzenliyor. Bu tatbikatlar, bölgede serbest seyrüsefer ilkesini vurgulamak ve Çin'in artan askeri faaliyetlerine karşı caydırıcılık oluşturmak amacı taşıyor. USS Theodore Roosevelt uçak gemisi de bu tatbikatlara katılan unsurlar arasında.
ABD'nin bölgedeki müttefikleriyle yaptığı tatbikatlar, Çin tarafından provokasyon olarak değerlendiriliyor. Pekin yönetimi, bu tür faaliyetlerin bölgesel istikrarı bozduğunu savunuyor. Ancak Washington, tatbikatların uluslararası hukuka uygun olduğunu ve serbest seyrüsefer hakkını korumayı amaçladığını belirtiyor.
Japonya ise Çin'in askeri yığınağından endişeli. Tokyo, savunma bütçesini artırma ve ABD ile daha yakın işbirliği yapma yönünde adımlar atıyor. Filipinler de son dönemde ABD ile savunma anlaşmalarını genişletmiş durumda.
Bölgesel gerilimin arka planı
Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik anlaşmazlıkları, Çin ile Filipinler, Vietnam, Malezya ve Brunei gibi ülkeler arasında uzun süredir devam ediyor. Çin, bölgenin büyük bir kısmında hak iddia ediyor ve yapay adalar üzerinde askeri tesisler inşa etmiş durumda. 2016'da Lahey'deki daimi tahkim mahkemesi, Çin'in dokuz çizgi hattı iddiasını hukuka aykırı bulmuştu. Ancak Pekin bu kararı tanımıyor.
Son yıllarda ABD, bölgede düzenli olarak serbest seyrüsefer operasyonları düzenliyor ve müttefikleriyle tatbikatlar yapıyor. Çin ise buna karşılık olarak kendi askeri faaliyetlerini artırıyor. Filipin Denizi, bu rekabetin en yoğun yaşandığı alanlardan biri haline geldi.
Liaoning'in Filipinler'in güney sularına kadar ilerlemesi, Çin'in bölgedeki güç projeksiyonunu artırma çabasının bir parçası. Bu hamle, aynı zamanda Tayvan meselesiyle de bağlantılı. Çin, Tayvan'ı kendi toprağı olarak görüyor ve olası bir çatışma durumunda bölgedeki deniz yollarını kontrol etme kapasitesini göstermek istiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin ve ABD uçak gemilerinin Filipin Denizi'nde karşı karşıya gelmesi, küresel güç dengesindeki rekabetin denizlerdeki yansıması. Türkiye, jeopolitik olarak bu bölgeden uzak olsa da, Doğu Akdeniz ve Karadeniz'de benzer güç mücadelelerinin tarafı. ABD-Çin rekabetinin tırmanması, NATO içindeki dayanışmayı ve Türkiye'nin savunma sanayii tercihlerini etkileyebilir. Ayrıca, küresel ticaret yollarının güvenliği, Türkiye'nin ihracat ve enerji tedariki açısından önemli. Ankara, denge politikası izleyerek hem ABD hem de Çin ile ilişkilerini korumaya çalışıyor. Bölgesel gerilim, Türkiye'nin çok kutuplu dış politika stratejisini test edebilir.
