ABD eski Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner'ın Arnavutluk'un Adriyatik kıyısında planladığı lüks turizm projesi, hem yerel halkın hem de muhalefetin yoğun tepkisine yol açıyor. Zvërnec adasında inşa edilmesi planlanan otel ve tatil köyü, çevreciler ve bölge sakinleri tarafından 'doğal mirasın yok edilmesi' olarak nitelendirilirken, projenin arkasındaki siyasi bağlantılar tartışma konusu oldu. Kushner'ın aile şirketi Affinity Partners'ın yürüttüğü proje, Arnavutluk Başbakanı Edi Rama'nın hükümeti tarafından onaylanmış durumda. Ancak muhalefet, Rama'yı yabancı yatırımcılara ayrıcalıklı muamele yapmakla suçluyor.
Projenin Arka Planı
Jared Kushner, Trump yönetimindeki görev süresinin ardından kurduğu Affinity Partners ile Körfez ülkelerinden aldığı yatırımlarla Arnavutluk'ta büyük bir turizm projesine imza atmaya hazırlanıyor. Zvërnec adası ve Sazan Adası'nın da dahil olduğu bölgede, ultra lüks oteller, villalar ve bir marina inşa edilmesi planlanıyor. Projenin toplam değerinin 1 milyar doları aşması bekleniyor. Arnavutluk hükümeti, projeyi ülkenin turizm potansiyelini artıracak bir fırsat olarak görürken, çevre örgütleri adanın koruma altındaki doğal yapısına zarar vereceğini belirtiyor. Bölge, nesli tükenmekte olan kuş türlerine ev sahipliği yapıyor ve Akdeniz foklarının yaşam alanı olarak biliniyor.
Yerel halk ise projenin istihdam yaratacağına ikna olmuş değil. Birçok balıkçı ve küçük işletme sahibi, büyük turizm komplekslerinin bölgeyi dönüştüreceği ve yaşam maliyetini artıracağı endişesini taşıyor. Başkent Tiran'da ve bölgede düzenlenen protestolarda 'Kushner Defol' sloganları atılıyor. Eylemciler, projenin Arnavutluk'un egemenliğini zedelediğini ve yabancı sermayenin ülkeyi sömürgeleştirdiğini savunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Kushner'ın Arnavutluk projesi, sadece yerel değil, uluslararası siyasetin de odağına oturmuş durumda. Trump'ın 2024 başkanlık seçimleri öncesinde damadının ticari faaliyetleri, Demokratlar tarafından etik sorunlar nedeniyle defalarca gündeme getirildi. Arnavutluk'taki proje de bu tartışmaların bir parçası haline geldi. Öte yandan, Başbakan Rama'nın ABD ile yakın ilişkileri biliniyor; Rama, Trump döneminde Beyaz Saray'da ağırlanan nadir Balkan liderlerindendi. Bu durum, muhalefet tarafından Rama'nın Kushner'a yeşil ışık yakmasının arkasındaki siyasi bağlantılar olarak yorumlanıyor.
Projenin finansmanının büyük ölçüde Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden sağlanması da dikkat çekiyor. Kushner, Trump yönetiminden ayrıldıktan sonra Körfez ülkelerinden 2 milyar doların üzerinde yatırım toplamıştı. Bu durum, 'döner kapı' skandallarını andıran bir tablo çiziyor. Arnavutluk'taki proje, aynı zamanda Batı Balkanlar'da artan Çin ve Rusya etkisine karşı bir denge unsuru olarak da sunuluyor. Ancak çevre aktivistleri, bu jeopolitik söylemin doğal alanların feda edilmesine gerekçe yapılmasını eleştiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Arnavutluk'taki Kushner projesi, Türkiye'nin Balkanlar politikasını doğrudan etkilemese de bölgedeki yatırım rekabeti açısından önem taşıyor. Türkiye, Arnavutluk'ta enerji, altyapı ve turizm alanlarında aktif bir yatırımcı konumunda. Özellikle Türk inşaat firmaları ve havayolu şirketleri Arnavutluk pazarında güçlü bir varlığa sahip. Kushner'ın Körfez sermayeli projesi, Türk yatırımcılar için alternatif bir rakip olarak değerlendirilebilir. Ancak daha önemlisi, bu tür projelerin Balkan ülkelerinde yabancı yatırım ve egemenlik tartışmalarını körüklemesi, Türkiye'nin bölgedeki ekonomik nüfuzunun da sorgulanmasına yol açabilir. Ankara, Arnavutluk'taki yatırımlarını sürdürürken çevresel ve toplumsal hassasiyetleri gözeten bir yaklaşım benimsemek zorunda kalabilir.
