Küresel piyasalar, merkez bankalarının faiz kararları ve jeopolitik risklerin gölgesinde dalgalı bir seyir izliyor. ABD Merkez Bankası'nın (Fed) son toplantısında faizleri sabit tutmasının ardından, yatırımcılar yılın geri kalanında olası indirimlerin sinyallerini arıyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) ise enflasyonla mücadelede temkinli adımlar atarken, Çin ekonomisindeki yavaşlama emtia fiyatlarını baskılıyor. Brent petrol varil fiyatı 80 dolar civarında dengelenirken, altın ons başına 2.400 dolar sınırında işlem görüyor. Gelişmekte olan ülkelerin para birimleri, güçlü dolar karşısında değer kaybederken, Türk lirası benzer bir baskı altında.
Gelişmiş Ekonomilerde Artan Belirsizlik
Fed, 31 Temmuz 2024 tarihli toplantısında politika faizini yüzde 5,25-5,50 aralığında sabit tuttu. Ancak Başkan Jerome Powell, enflasyonun yavaşladığına dair işaretler olduğunu ancak faiz indirimi için henüz erken olduğunu belirtti. Piyasalar, eylül ayında 25 baz puanlık bir indirim ihtimalini yüzde 70'in üzerinde fiyatlıyor. ECB ise haziran ayında 25 baz puanlık indirimin ardından, temmuzda faizi değiştirmedi. Avro Bölgesi'nde enflasyon haziranda yıllık yüzde 2,5 olarak gerçekleşti; hizmet enflasyonu ise yüzde 4,1 ile yüksek seyrediyor. Japonya Merkez Bankası (BOJ), 31 Temmuz'da kısa vadeli faiz oranını yüzde 0,25'e yükseltti ve tahvil alımlarını azaltma planını açıkladı; bu hareket yenin dolar karşısında dört ayın en yüksek seviyesine çıkmasına neden oldu.
Gelişmiş ekonomilerdeki bu para politikası ayrışması, küresel sermaye akışlarını etkiliyor. Yatırımcılar, daha yüksek getiri arayışıyla gelişmekte olan piyasalara yöneliyor ancak güçlü dolar, bu ülkelerin borç yükünü artırıyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre küresel ekonomik büyüme 2024'te yüzde 3,2 olarak tahmin edilirken, jeopolitik gerilimler ve ticaret savaşları büyüme görünümünü aşağı çekiyor.
Emtia Piyasalarında Jeopolitik Faktörler
Emtia fiyatları, Ortadoğu'daki çatışmalar ve Rusya-Ukrayna savaşının etkisiyle oynaklığını koruyor. Brent petrol, 80 dolar seviyesinde istikrar bulmaya çalışırken, OPEC+ üretim kesintileri ve Çin'den gelen talep sinyalleri belirleyici oluyor. Altın, merkez bankalarının rezerv çeşitlendirmesi ve jeopolitik risklere karşı güvenli liman talebiyle destekleniyor. Chicago Ticaret Borsası'nda buğday fiyatları, Karadeniz tahıl koridoru anlaşmasındaki belirsizlikler nedeniyle yükseldi. Ayrıca, temiz enerji geçişi kapsamında bakır ve lityum gibi kritik minerallere talep artmakta; bu durum uzun vadeli fiyat beklentilerini yukarı çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küresel piyasalardaki gelişmeler Türkiye'yi doğrudan etkiliyor. Gelişmiş ülkelerde faizlerin yüksek seyretmesi Türkiye'nin dış finansman maliyetini artırırken, güçlü dolar ithalat faturasını yükseltiyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) faiz indirimine gitmesi, özellikle petrol ithalatçısı konumu nedeniyle enflasyonist baskıyı artırabilir. Ayrıca, jeopolitik risklerin emtia fiyatlarını yukarı çekmesi, cari açık üzerinde ek yük oluşturuyor. Türkiye'nin enerji maliyetleri ve ihracat rekabeti, bu küresel dalgalanmalardan etkilenmeye devam edecek.
