İngiltere'de yeni yürürlüğe giren bir yasa kapsamında, Manş Denizi'nde düzensiz göçmen taşıyan küçük tekneleri kullanan iki kişi, yolcuların hayatını tehlikeye attıkları gerekçesiyle hapis cezasına çarptırıldı. Mohammad Tajik (31) yedi yıl, Alnour Ali (41) ise dört yıl hapis cezasına mahkûm edildi. Tajik, Ekim 2024'te bir botu kullanırken aşırı kalabalık ve güvensiz koşullar nedeniyle 45 kişiyi risk altına soktu; Ali ise Eylül 2024'te dümencilik yaparken üç botun aşırı yüklü olduğu tespit edildi. Her iki olayda da İngiliz Sahil Güvenliği müdahale etmek zorunda kaldı ve yolcular kurtarıldı. Bu kararlar, yeni suçun ilk uygulamaları olarak kayda geçti.
Yeni yasa ve uygulama
İngiltere'de 2023 yılında çıkarılan bir yasa, deniz yolculuğu sırasında başkalarının hayatını tehlikeye atmayı ayrı bir suç olarak tanımlıyor. Bu yasa, özellikle Manş Denizi'nde düzensiz göçmen geçişlerinde güvenlik riskleri oluşturan bot pilotlarını hedef alıyor. Tajik ve Ali, bu kapsamda ilk hüküm giyen kişiler oldu. Mahkeme, her iki sanığın da yolcuların can güvenliğini hiçe saydığını, botları aşırı yüklediklerini ve gerekli güvenlik önlemlerini almadıklarını belirtti. İngiltere İçişleri Bakanlığı, bu cezaların caydırıcılık açısından önemli olduğunu vurgularken, benzer suçlarla mücadele edileceğini duyurdu.
Olaylar sırasında kullanılan botlar, genellikle sökülebilir, küçük ve şişme botlar olarak tanımlanıyor. Bu botlar, Manş Denizi'nin soğuk ve dalgalı sularında uzun mesafeler için uygun değil. Yetkililer, her iki durumda da botların kapasitesinin çok üzerinde yolcu taşıdığını ve hava koşullarının kötü olduğunu aktardı. Celal Bayar Üniversitesi'nden göç uzmanı Prof. Dr. Ahmet İçduygu, benzer olayların Akdeniz'de de sıkça yaşandığını belirterek, "Bot pilotları, genellikle insan kaçakçılığı ağlarının bir parçası olarak hareket ediyor. Ancak bu yeni suç tanımı, onların doğrudan cezalandırılmasını sağlıyor" dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Manş Denizi üzerinden İngiltere'ye geçmeye çalışan düzensiz göçmen sayısı son yıllarda arttı. 2024 yılında 30 binin üzerinde kişi küçük botlarla İngiltere'ye ulaşmaya çalıştı; bu sayı bir önceki yıla göre yüzde 20 artış gösterdi. Benzer geçişler Akdeniz'de de yoğun: İtalya, İspanya ve Yunanistan kıyılarına ulaşmaya çalışan yüzbinlerce göçmen var. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), 2024'te Avrupa'ya deniz yoluyla 120 binden fazla kişinin ulaştığını, en az 2 bin kişinin ise yolda hayatını kaybettiğini raporladı.
İngiltere'nin yeni yasal düzenlemesi, diğer Avrupa ülkelerine de ilham kaynağı olabilir. Özellikle Fransa, İtalya ve Yunanistan, benzer suç tanımları üzerinde çalışıyor. Ancak insan hakları örgütleri, bu tür cezaların göçmen kaçakçılığını tamamen önlemeyeceğini, düzensiz göçün temel nedenlerinin -savaş, yoksulluk, iklim değişikliği- ele alınması gerektiğini savunuyor. Uluslararası Af Örgütü'nün Avrupa direktörü Eve Geddie, "Bot pilotlarına ağır cezalar vermek, caydırıcılık sağlayabilir ancak göçmenlerin güvenli ve yasal yollar olmadan risk almasını engelleyemez" diye konuştu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Doğu Akdeniz'de düzensiz göç geçişlerinde kilit bir transit ülke konumunda. İngiltere'deki bu gelişme, Türkiye'nin de deniz yoluyla göçmen kaçakçılığına karşı benzer yasal tedbirleri gündeme almasına yol açabilir. Türkiye, halihazırda insan kaçakçılığıyla mücadele kapsamında cezai düzenlemelere sahip olsa da, 'hayatı tehlikeye atma' suçunun ayrı bir başlık altında tanımlanması, özellikle Ege Denizi'nde bot batmalarının önlenmesi açısından caydırıcı olabilir. Ayrıca, Türkiye-AB arasındaki göç anlaşmaları kapsamında benzer cezai düzenlemelerin uyumlaştırılması gündeme gelebilir. Küresel ölçekte ise, bu tür kararlar düzensiz göçle mücadelede cezai yaklaşımın güçlendiğini gösteriyor.
