Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel, ülkenin içinde bulunduğu derin ekonomik krizden çıkış için 'acil değişiklikler' yapılması gerektiğini kabul etti. Eski ABD Başkanı Donald Trump döneminde uygulamaya konulan petrol ambargosunun, adanın zaten kırılgan olan ekonomisini çöküşün eşiğine getirdiğini belirten Díaz-Canel, özellikle elektrik kesintilerinin halkın günlük yaşamını dayanılmaz hale getirdiğini vurguladı. Bazı bölgelerde 30 saati aşan kesintiler, sağlık hizmetlerinden gıda dağıtımına kadar temel ihtiyaçların karşılanmasını neredeyse imkânsız kılıyor. Küba hükümetinin bu krizi aşmak için kapsamlı bir reform paketi hazırladığı, ancak bu paketin detaylarının henüz kamuoyuyla paylaşılmadığı öğrenildi.
Küba ekonomisinde derinleşen krizin arka planı
Küba, 1990'lı yıllarda Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla başlayan 'Özel Dönem'den bu yana en ağır ekonomik krizi yaşıyor. ABD ambargosunun 60 yılı aşkın süredir devam eden etkisi, Trump yönetiminin 2019'da uygulamaya koyduğu ek yaptırımlarla daha da ağırlaştı. Özellikle petrol ve akaryakıt tedarikini hedef alan ambargo, Küba'nın enerji üretim kapasitesini ciddi şekilde sınırlandırdı. Eski termik santrallerin bakımsızlığı ve yakıt kıtlığı, elektrik kesintilerini kronik hale getirdi. Küba hükümeti, aralık 2023'te akaryakıt fiyatlarını yüzde 200 oranında artırarak ve bir dizi vergi reformu başlatarak kemer sıkma politikasına yöneldi. Ancak bu önlemler halkın alım gücünü daha da düşürdü ve karaborsayı hortlattı. Díaz-Canel'in 'acil değişim' söylemi, aslında uzun süredir ertelenen yapısal reformların artık kaçınılmaz olduğunun bir itirafı olarak yorumlanıyor.
Küba ekonomisi, turizm ve ihracat gelirlerindeki düşüşle birlikte daralmaya devam ediyor. 2023 yılında ekonomi yüzde 2,5 oranında küçülürken, enflasyon resmi olmayan rakamlara göre üç haneli seviyelere ulaştı. Temel gıda maddeleri ve ilaç sıkıntısı had safhada. Halk, günlerce ekmek ve süt bulamazken, sağlık ocaklarında en basit tıbbi malzeme bile eksik. Bu koşullar, son yıllarda rekor düzeyde göç dalgasına yol açtı. Sadece 2023 yılında Küba'dan ABD'ye yasa dışı yollarla ulaşan göçmen sayısı 300 bini geçti. Küba hükümeti, göçün önüne geçmek için sınır kontrollerini sıkılaştırdı ve yurt dışına çıkış izinlerini zorlaştırdı, ancak bu önlemler ekonomik çöküş karşısında yetersiz kalıyor.
ABD ambargosu ve uluslararası boyut
ABD'nin Küba'ya yönelik ambargosu, uluslararası toplumda her yıl Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yapılan oylamada ezici çoğunlukla kınanmasına rağmen halen yürürlükte. Trump döneminde getirilen ve Biden döneminde de büyük ölçüde devam eden ek yaptırımlar, özellikle enerji, turizm ve para transferi alanlarında Küba'yı sıkıştırıyor. Avrupa Birliği, ABD'nin Blok Yasası'na (Helms-Burton Yasası) karşı çıkmakla birlikte, Küba'ya yönelik kendi ticaret ve yatırım kısıtlamalarını sürdürüyor. Çin ve Rusya ise Küba'nın başlıca ticari ve siyasi destekçileri olarak öne çıkıyor. Rusya, 2023 yılında Küba'ya 60 bin ton buğday ve önemli miktarda petrol yardımı yaparken, Çin de turizm ve altyapı projelerinde iş birliğini artırıyor. Ancak bu yardımlar, ABD ambargosunun yarattığı tahribatı onarmaktan uzak. Díaz-Canel'in reform söylemi, aslında devlet kontrolündeki ekonominin yeniden yapılandırılmasına yönelik bir adım olarak görülüyor. Özel sektörün genişletilmesi, yabancı yatırımın teşvik edilmesi ve para biriminde düzenlemeler gibi reformlar uzun süredir tartışılıyor. Ancak hükümet içindeki muhafazakâr kanadın direnci ve ABD ambargosunun yarattığı belirsizlik, bu reformların hayata geçirilmesini geciktiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küba'daki ekonomik kriz ve yaptırımlar, Türkiye'nin Latin Amerika açılımı kapsamında dikkatle izlemesi gereken bir gelişmedir. Türkiye, özellikle 2010'lu yıllardan itibaren Küba ile ticari ve diplomatik ilişkilerini geliştirmeye çalışmış, 2017'de Havana'da büyükelçilik açmıştır. Ancak ABD ambargosu ve Türkiye-ABD ilişkilerinin hassas dengesi, bu ülkeyle derinleşmeyi sınırlandırmaktadır. Küba'nın mevcut krizi, Türk özel sektörü için (özellikle inşaat, ilaç ve tarım alanlarında) potansiyel fırsatlar barındırmakla birlikte, ödeme güçlükleri ve siyasi riskler iştahı azaltmaktadır. Ayrıca, Venezuela'daki krizden farklı olarak Küba'nın Türkiye için doğrudan bir jeopolitik rekabet alanı olmadığı söylenebilir. Küba'daki reform süreci başarılı olursa, Türk firmaları için yeni bir pazar ortaya çıkabilir; ancak bu, ABD ile ilişkilerin seyrine ve Küba hükümetinin gerçek reform kapasitesine bağlıdır.
