Nobel ödüllü ekonomist Paul Krugman, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Meksika arasında yeniden müzakere edilecek USMCA ticaret anlaşması öncesinde, Çin'den ithal edilen otomobillere uygulanan tarifelerin gerekçelerini savundu. Krugman'a göre, küresel otomotiv tedarik zincirlerinin karmaşıklığı ve Çin'in devlet destekli elektrikli araç (EV) üretimindeki agresif büyümesi, korumacı önlemleri haklı çıkarıyor. Özellikle Linamar gibi şirketlerin araç parçalarını birden fazla sınır ötesi taşıması, sektörün ne kadar entegre olduğunu gösteriyor. Krugman, ABD'nin yerli üretimi korumak ve teknolojik bağımsızlığı sağlamak için tarifelerin bir araç olarak kullanılabileceğini belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı: USMCA ve Otomotiv Sektörü
ABD, Kanada ve Meksika arasındaki USMCA (ABD-Meksika-Kanada Anlaşması), 2026 yılında gözden geçirilecek. Anlaşmanın otomotiv sektörüne ilişkin kuralları, özellikle bölgesel içerik oranları ve işçi ücretleri konusunda hassas dengelere dayanıyor. Krugman, New York Times'taki köşesinde, Çin'in düşük maliyetli EV üretimi karşısında Kuzey Amerika'nın rekabet gücünü kaybetmemesi için tarifelerin kaçınılmaz olduğunu yazdı. Ona göre, Çin, batarya ve yarı iletken gibi kritik bileşenlerde sübvansiyonlarla pazarı domine ediyor. Bu durum, ABD'li üreticilerin aynı oyun alanında rekabet etmesini zorlaştırıyor.
Kanadalı otomotiv parça üreticisi Linamar, bu bağımlılığın somut bir örneği. Şirket, Meksika'da ürettiği bileşenleri ABD'ye gönderiyor, orada monte edilen araçlar tekrar Kanada'ya ihraç ediliyor. Krugman, bu tür çok uluslu tedarik zincirlerinin tarifelerle sekteye uğrayabileceğini, ancak Çin tehdidinin daha büyük bir risk oluşturduğunu savunuyor. Ekonomist, “Serbest ticaret ideali güzel, ama Çin'in haksız rekabeti karşısında korumacı önlemler almak zorundayız” diyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD-Çin Rekabeti
Krugman'ın analizi, ABD ile Çin arasındaki teknoloji ve ticaret savaşının derinleştiği bir döneme denk geliyor. Biden yönetimi, Çin menşeli EV'lere yönelik tarifeleri yüzde 25'ten yüzde 100'e çıkarmayı planlıyor. Krugman, bu hamlenin tüketici fiyatlarını kısa vadede artırabileceğini, ancak uzun vadede yerli üretimi teşvik ederek ABD'nin temiz enerji dönüşümünde bağımsızlığını güçlendireceğini belirtiyor. Ayrıca, Kanada ve Meksika'nın da benzer önlemler alması gerektiğini vurguluyor, aksi halde Çin araçlarının Kuzey Amerika pazarına gümrüksüz girmesinin bölgesel anlaşmayı anlamsız kılacağını ifade ediyor.
ABD'li otomobil üreticileri ise ikiye bölünmüş durumda. Ford ve General Motors tarifeleri desteklerken, Tesla gibi şirketler Çin'den ithal ettiği bileşenler nedeniyle karşı çıkıyor. Krugman, bu çıkar çatışmasının doğal olduğunu, ancak devletin stratejik çıkarlarının öncelikli olduğunu savunuyor. Ona göre, Çin'in devlet kapitalizmi modeli, piyasa ekonomisi kurallarına uymuyor; bu nedenle ABD'nin kendi kurallarını koyması gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Çin otomobil tarifelerini artırması, Türkiye için dolaylı ama önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği ve serbest ticaret anlaşmaları sayesinde otomotiv ihracatında önemli bir oyuncu. Ancak Çin menşeli EV'lerin Avrupa pazarında ucuz fiyatlarla yaygınlaşması, Türk otomotiv sanayisini de tehdit ediyor. ABD'nin korumacı politikalarına benzer önlemleri AB'nin de alması bekleniyor. Bu durum, Türkiye'nin Çin ile olan ticaret dengesini ve yerli üretim stratejilerini etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi EV üretim hedefleri (TOGG) göz önüne alındığında, Kuzey Amerika'daki gelişmeler, küresel tedarik zinciri yeniden yapılanmasında Türkiye için fırsatlar veya riskler yaratabilir. Türkiye, ABD-Çin rekabetinde taraf seçmek zorunda kalmamak için dengeli bir dış politika izlemeli.
