ABD Kongresi, Gaziler İşleri Bakanlığı'nın (VA) Oracle ile imzaladığı elektronik sağlık kaydı (EHR) sözleşmesinin tavanını 17 milyar dolar artırmasının ardından doğrudan Oracle'dan açıklama talep etti. Milletvekilleri, sözleşme maliyetindeki bu büyük artışın gerekçelerini anlamak için şirkete başvurdu. VA'nın 2018'de başlattığı ve başlangıçta 10 milyar dolar olarak öngörülen proje, şimdi 33 milyar doları aşan bir maliyetle karşı karşıya.
Projenin Arka Planı ve Maliyet Artışının Nedenleri
VA'nın elektronik sağlık kaydı modernizasyonu, 2018 yılında Cerner Corporation ile imzalanan sözleşmeyle başladı. Oracle, 2022'de Cerner'ı satın alarak projenin ana yüklenicisi oldu. Başlangıçta 10 yıl içinde tamamlanması planlanan ve 10 milyar dolar bütçelenen proje, çeşitli gecikmeler, teknik sorunlar ve kapsam genişlemeleri nedeniyle maliyetinin katlanarak artmasına sahne oldu. VA, geçtiğimiz günlerde sözleşmenin üst limitini 17 milyar dolar artırarak toplam değeri 33 milyar doların üzerine çıkardı. Bu artış, Kongre'de her iki partiden de tepki çekti. Temsilciler Meclisi ve Senato'daki ilgili komiteler, VA yetkililerini ve Oracle yöneticilerini ifade vermeye çağırdı. Milletvekilleri, artışın gerekçelerini, projenin mevcut durumunu ve hasta güvenliği üzerindeki etkilerini sorguluyor. VA yetkilileri, artışın COVID-19 sonrası değişen koşullar, ek tesislerin dahil edilmesi ve siber güvenlik gereksinimlerindeki artıştan kaynaklandığını savunuyor. Ancak eleştirmenler, yönetim zafiyeti ve yükleniciyle yapılan sözleşmenin kötü tasarlandığını belirtiyor. Oracle sözcüsü, şirketin VA ile yakın çalışmaya devam ettiğini ve projenin gazilere daha iyi hizmet sunacağını söyledi. Öte yandan, VA'nın kendi iç denetim raporları, sistemin bazı tesislerde henüz tam olarak işlerlik kazanmadığını ve kullanıcı memnuniyetinin düşük olduğunu ortaya koydu. Kongre, bu tür büyük ölçekli BT projelerinde şeffaflık ve hesap verebilirlik eksikliğine dikkat çekiyor. VA'nın bütçesi üzerindeki bu yük, diğer gazi hizmetlerine ayrılan kaynakları da tehdit ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'deki bu gelişme, kamu sektöründe yürütülen büyük ölçekli dijital dönüşüm projelerinin karşılaştığı zorlukların bir yansıması. Savunma ve sağlık alanındaki benzer projeler, dünya genelinde maliyet aşımları ve gecikmelerle mücadele ediyor. Oracle'ın Cerner'ı satın alması, sağlık BT pazarındaki rekabeti de etkiledi. Şirket, VA projesindeki sorunların itibarını zedelemesini engellemeye çalışıyor. Kongre'nin baskısı, diğer ülkelerin de benzer kamu ihalelerinde daha sıkı denetim mekanizmaları kurmasına yol açabilir. Ayrıca, ABD'nin savunma ve sağlık altyapısındaki dijitalleşme çabaları, NATO müttefikleri ve diğer ülkeler için de bir referans noktası oluşturuyor. Projenin başarısızlığı, ABD'nin teknolojik üstünlüğüne gölge düşürebilir. Özellikle Çin ve Rusya gibi rakipler, ABD'nin kamu BT projelerindeki zaaflarını propaganda malzemesi olarak kullanabilir. Bu nedenle, VA EHR projesi sadece bir iç mesele değil, aynı zamanda ABD'nin küresel imajı ve teknoloji liderliği açısından da önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bu gelişme, Türkiye'nin kamu sağlık ve savunma altyapısındaki dijital dönüşüm projeleri için ders niteliğinde. Türkiye, son yıllarda sağlıkta dijitalleşme ve yerli savunma sanayii projelerine büyük yatırım yapıyor. VA'nın yaşadığı maliyet aşımları ve yönetim sorunları, Türkiye'nin benzer projelerde karşılaşabileceği riskleri gösteriyor. Özellikle ASELSAN, HAVELSAN gibi kuruluşların yürüttüğü büyük ölçekli BT projelerinde şeffaflık ve hesap verebilirlik mekanizmalarının güçlendirilmesi gerekiyor. Ayrıca, Oracle gibi küresel şirketlerle yapılan iş birliklerinde sözleşme koşullarının dikkatli hazırlanması, Türkiye'nin kamu kaynaklarının verimli kullanımı açısından kritik. ABD'deki tartışma, Türkiye'nin kendi dijital sağlık ve savunma projelerinde proaktif denetim mekanizmaları kurması için bir uyarı sinyali olarak görülebilir.
