ABD Kongresi, 45 günlük Ağustos tatilinin ardından Eylül ayında yeniden toplandığında, önünde çok yoğun bir gündem bulacak. Özellikle federal hükümetin 1 Ekim'de başlayacak yeni mali yıl için fonlanması gerekiyor. Eğer iki kanat (Temsilciler Meclisi ve Senato) bütçe konusunda anlaşamazsa, hükümet kapanabilir. Bu durum, milyonlarca federal çalışanın maaşsız izne çıkarılmasına ve kamu hizmetlerinin aksamasına yol açacak. Kongre üyeleri, ağustos ayında seçim bölgelerinde vatandaşlarla bir araya gelerek bu konudaki endişeleri bizzat dinledi. Özellikle savunma harcamaları ve sosyal programlar arasındaki denge, partiler arasındaki en büyük anlaşmazlık noktası olarak öne çıkıyor.
Gelişmenin arka planı
ABD'de federal bütçe süreci, her yıl Kongre'nin onayıyla yürüyor. Ancak son yıllarda siyasi kutuplaşmanın artmasıyla birlikte bütçe görüşmeleri sık sık krize dönüşüyor. 2023 yılında da benzer bir tablo yaşanmış, hükümet 35 gün boyunca kapanmıştı. Bu yıl ise Cumhuriyetçilerin kontrolündeki Temsilciler Meclisi ile Demokratların çoğunlukta olduğu Senato arasındaki görüş ayrılıkları, bütçe müzakerelerini kilitliyor. Cumhuriyetçiler, özellikle savunma dışı harcamalarda kesinti yapılmasını savunuyor. Demokratlar ise eğitim, sağlık ve iklim değişikliğiyle mücadele programlarına ayrılan fonların korunmasını istiyor. Ayrıca sınır güvenliği ve göçmen politikası da bütçe görüşmelerinin önemli bir parçası haline gelmiş durumda. Başkan Joe Biden yönetimi, Kongre'ye gönderdiği bütçe taslağında ulusal güvenlik ve altyapı yatırımlarına ağırlık vermişti.
Mevcut durumda, federal hükümetin faaliyetlerine devam edebilmesi için 1 Ekim'den önce geçici bir harcama yasası veya 2025 mali yılı bütçesinin onaylanması gerekiyor. Aksi takdirde hükümet kapanacak. Uzmanlar, bu yılki müzakerelerin özellikle zorlu geçeceğini, çünkü Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson'ın azınlık hükümetiyle zor bir denge yürüttüğünü belirtiyor. Johnson, partisinin aşırı sağ kanadının taleplerini karşılamaya çalışırken, Demokratlarla uzlaşma bulması gerekiyor. Ağustos ayındaki tatil sırasında üyelerin seçim bölgelerinde yaptığı toplantılarda, vatandaşların özellikle kamu hizmetlerinin aksamaması yönünde güçlü talepler ilettiği biliniyor. Bu da Kongre üyeleri üzerinde anlaşma sağlama baskısını artırıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD hükümetinin kapanması sadece iç siyaseti değil, küresel ekonomiyi de derinden etkileyebilir. ABD, dünyanın en büyük ekonomisi konumunda ve doların rezerv para birimi olması nedeniyle, ülkedeki her türlü belirsizlik uluslararası piyasalarda dalgalanmalara yol açıyor. Hükümetin kapanması halinde, ekonomik verilerin yayınlanması gecikecek, bu da yatırımcıların karar alma süreçlerini olumsuz etkileyecek. Ayrıca ABD'nin savunma harcamalarındaki aksaklıklar, küresel güvenlik dengelerini etkileyebilir; özellikle Ukrayna'ya yapılan askeri yardımların zamanlaması belirsizleşecektir. ABD'nin dış politika taahhütlerini yerine getirememesi, müttefikleri arasında güven kaybına neden olabilir. NATO gibi uluslararası ittifaklarda ABD'nin rolü ve desteği yakından izleniyor. Ayrıca, Çin ile jeopolitik rekabette ABD'nin iç istikrarı, küresel güç dengesi açısından belirleyici bir faktör.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin iç siyasi krizleri, Türkiye gibi müttefik ülkeleri de doğrudan etkileyebilir. Özellikle savunma alanındaki iş birlikleri, F-35 savaş uçağı programı ve füze savunma sistemleri gibi konularda ABD'nin bütçe belirsizlikleri, tedarik süreçlerini yavaşlatabilir. Türkiye'nin ABD'den talep ettiği silah sistemleri ve yaptırımların kaldırılması konusundaki beklentileri, Kongre'deki siyasi ortama bağlı olarak şekilleniyor. Cumhuriyetçi ve Demokratlar arasındaki anlaşmazlık, Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesi yönündeki adımları da etkileyebilir. Örneğin, Türkiye'ye yönelik yaptırımların hafifletilmesi veya F-16 alımı gibi konular, Kongre'nin onayına tabi. Dolayısıyla, Kongre'deki bütçe krizi çözülmezse, Türkiye'nin ABD ile askeri ve ekonomik ilişkilerinde aksamalar yaşanabilir. Ayrıca, küresel ekonomideki belirsizlikler Türkiye ekonomisini de dolaylı olarak etkileyecektir.
