ABD Kongresi, 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından, 14 Eylül 2001'de Askeri Güç Kullanma Yetkisi (AUMF) yasasını kabul ederek Başkan George W. Bush'a terörizmle mücadelede geniş yetkiler verdi. Bu yasa, başkanlık savaş yetkilerini anayasal sınırların ötesine taşıyarak ABD'nin ulusal güvenlik politikasını dönüştürdü. AUMF, sadece Afganistan değil, Irak, Suriye, Somali, Yemen ve daha birçok ülkede askeri müdahalenin hukuki dayanağı haline geldi. Kongre'nin bu kararı, başkanlık gücünün yasama organı karşısında dengelenmesi ilkesini zayıflattı.
AUMF'un Yasal Dayanağı ve Kapsamı
2001 AUMF'u, Kongre'nin başkana "11 Eylül saldırılarının arkasındaki uluslara, örgütlere veya kişilere karşı gerekli ve uygun gücü kullanma" yetkisi tanıyordu. Bu ifade, coğrafi sınırlama getirmediği gibi, hedef tanımını da muğlak bıraktı. Yasa, El Kaide'yi hedef alırken, zamanla IŞİD gibi türev örgütlere karşı da kullanıldı. 2002'de Irak'a müdahale için ayrı bir AUMF kabul edildi, ancak 2001 AUMF'u geniş yorumlanarak birçok farklı operasyonun temeli oldu.
Hukuk uzmanları, AUMF'un başkanlara süresiz ve sınırsız savaş yetkisi verdiğini belirtiyor. Kongre, 2001'den bu yana AUMF'u yürürlükten kaldırmak için birçok girişimde bulundu, ancak başarılı olamadı. Özellikle 2014'te IŞİD'e karşı başlatılan operasyonlar, 2001 AUMF'una dayandırıldı ve Kongre'nin yeni bir yetki vermesine gerek kalmadı. Bu durum, başkanlık gücünün genişlemesine ve Kongre'nin savaş ilan etme yetkisinin erozyona uğramasına yol açtı.
Başkanlık Gücünün Dönüşümü
11 Eylül sonrası dönemde, başkanlar AUMF'u kullanarak askeri müdahaleleri Kongre onayı olmadan gerçekleştirdi. Başkan Barack Obama, Libya'ya müdahaleyi AUMF'a dayandırmadı, ancak IŞİD'e karşı operasyonları bu yasaya dayandırdı. Başkan Donald Trump, Suriye'deki askeri varlığını ve İran'a yönelik operasyonları yine AUMF çerçevesinde yürüttü. Başkan Joe Biden da bu yetkiyi kullanmaya devam etti. Böylece, savaş yetkisi fiilen başkanın eline geçti ve Kongre'nin rolü sembolik kaldı.
Bu durum, ABD'nin ulusal güvenlik politikasını şekillendirmede yasama organının etkisini azalttı. Kongre üyeleri, askeri operasyonlar hakkında bilgilendirilse de, karar alma sürecinde etkili olamadı. AUMF muhalifleri, yasanın başkanlara "kalıcı savaş" yetkisi verdiğini savunuyor. 11 Eylül sonrası dönemde ABD, en az 19 ülkede askeri operasyon düzenledi ve bu operasyonların çoğu AUMF'a dayandırıldı.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
AUMF'un geniş yorumlanması, sadece ABD iç hukukunu değil, küresel güvenlik mimarisini de etkiledi. ABD'nin askeri müdahaleleri, Orta Doğu'da istikrarsızlığa, mülteci krizlerine ve terör örgütlerinin yayılmasına neden oldu. Irak ve Suriye'deki operasyonlar, bölgesel güç dengelerini değiştirdi. ABD'nin süresiz savaş yetkisi, uluslararası hukukta da tartışmalara yol açtı; birçok ülke, ABD'nin askeri müdahalelerini egemenlik ihlali olarak değerlendirdi.
Bugün ABD Kongresi'nde AUMF'un kaldırılması veya revize edilmesi yönünde tartışmalar sürüyor. Bazı senatörler, başkanın savaş yetkilerinin sınırlandırılmasını ve Kongre'nin yeniden devreye girmesini istiyor. Ancak siyasi bölünmüşlük ve güvenlik endişeleri nedeniyle bu girişimler sonuçsuz kalıyor. AUMF, ABD'nin 21. yüzyıldaki askeri politikasının temel taşı olmayı sürdürüyor. 11 Eylül'ün üzerinden yirmi yılı aşkın süre geçmesine rağmen, yasanın etkileri hala canlı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD'nin 11 Eylül sonrası genişleyen askeri yetkilerinden doğrudan etkilenen ülkelerden biri. AUMF kapsamında Irak ve Suriye'de yürütülen operasyonlar, PKK/YPG gibi terör örgütlerine dolaylı destek sağladı ve Türkiye'nin sınır güvenliğini tehdit etti. ABD'nin süresiz savaş yetkisi, Türkiye'nin Suriye politikasını zorlaştırdı ve bölgesel dengeleri sarstı. Türkiye, NATO müttefiki ABD'nin bu yetkisinin kongre denetiminden yoksun olmasını endişeyle izliyor. AUMF'un kaldırılması, Türkiye'nin güvenlik çıkarları açısından olumlu olabilir; zira bu, ABD'nin keyfi müdahalelerini sınırlayabilir.
