Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin (DKC) doğusunda faaliyet gösteren AFC/M23 isyancı grubu, kontrol ettiği bölgede patlak veren küçük çaplı Ebola salgınına karşı kendi müdahale sistemini kurdu. Dakar merkezli sağlık ekipleri ve resmi belgelere göre, isyancıların yürüttüğü bu çalışma, ülkenin başkenti Kinşasa'daki merkezi hükümetten büyük ölçüde bağımsız bir şekilde ilerliyor. Salgın, M23'ün sivil yönetim kapasitesini göstermek için bir fırsata dönüşürken, komşu Ruanda'nın da sürece lojistik ve tıbbi malzeme desteği sağladığı belirtiliyor. DKC'de Ebola, 2018-2020 yılları arasında 2 binden fazla kişinin ölümüne neden olan büyük bir salgının ardından hâlâ hassas bir konu. Ancak bu kez, isyancıların sağlık hizmeti sunma çabası, bölgedeki güç dengeleri ve meşruiyet arayışı açısından yeni bir boyut kazandırıyor.
M23'ün Ebola Müdahalesi: Bağımsız Bir Sağlık Sistemi mi?
AFC/M23 isyancıları, 2022 yılında yeniden silahlı mücadeleye başladıktan sonra doğu Kongo'da geniş toprakları kontrolü altına aldı. Bu bölgelerde yaşayan yaklaşık 2 milyon sivil, Kinşasa'nın sağlık hizmetlerine erişimde ciddi engellerle karşılaşıyor. Ebola vakalarının ortaya çıkmasıyla birlikte, M23 kendi sağlık ekiplerini oluşturdu ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) protokollerine benzer bir karantina ve izleme sistemi kurdu. Ancak bu müdahale, uluslararası sağlık kuruluşlarıyla koordinasyon eksikliği ve kaynak yetersizliği nedeniyle eleştiriliyor. Özellikle aşılama çalışmaları, isyancıların kontrolündeki bölgelerde merkezi hükümetin onayı olmadan yürütülemiyor. Ruanda'nın desteği ise bölgesel gerilimleri artırıyor; Kinşasa, Ruanda'yı M23'e askeri ve lojistik destek sağlamakla suçlarken, Ruanda bu iddiaları reddediyor. Ebola müdahalesi, isyancıların sivil halk üzerindeki nüfuzunu pekiştirirken, aynı zamanda uluslararası toplumun meşruiyet tanımadığı bir aktörün sağlık hizmeti sunmasıyla ilgili etik soruları da gündeme getiriyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar: Ruanda-Kongo Gerilimi ve Sağlık Diplomasisi
M23'ün Ebola müdahalesi, Doğu Afrika'da zaten kırılgan olan bölgesel ilişkileri daha da karmaşık hale getiriyor. Ruanda Devlet Başkanı Paul Kagame, Kongo'daki istikrarsızlığın kendi güvenliğini tehdit ettiğini savunurken, Kinşasa ise Ruanda'yı toprak bütünlüğüne müdahale etmekle suçluyor. Bu bağlamda, Ebola salgını bir sağlık krizi olmaktan çıkıp bir meşruiyet ve egemenlik mücadelesine dönüşüyor. Uluslararası toplum, M23'ün sağlık çalışmalarını dolaylı olarak görmezden gelirken, salgının kontrol altına alınamaması durumunda daha büyük bir insani kriz riski bulunuyor. Afrika Birliği ve Birleşmiş Milletler, tarafları sağlık konusunda işbirliğine çağırsa da, siyasi çözüm olmadan bu çağrıların etkili olması zor görünüyor. Ayrıca, Ebola virüsünün komşu ülkelere sıçrama ihtimali, Uganda ve Burundi gibi ülkeleri de endişelendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Sahraaltı Afrika'ya yönelik son yıllarda artan diplomatik ve ekonomik ilgisi, Kongo'daki bu gelişmeyi önemli kılıyor. Türkiye, DKC ile ikili ilişkilerini geliştirirken, aynı zamanda Ruanda ile de dostane bağlarını sürdürüyor. M23'ün Ebola müdahalesi, bölgedeki istikrarsızlığın derinleşmesi halinde Türk yatırımlarını (madencilik, inşaat) ve insani yardım projelerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin sağlık alanındaki deneyimi (pandemi yönetimi, aşı üretimi) göz önüne alındığında, kriz bölgelerinde arabuluculuk veya teknik destek sunma potansiyeli bulunuyor. Ancak sahadaki fiili durum, Türkiye'nin tarafsız bir pozisyonu korumasını ve siyasi çözümü desteklemesini gerektiriyor.
