Kolombiya'nın kırsal ve dağlık bölgelerinde, devlet hastanelerine erişimin mümkün olmadığı yerleşim yerlerinde geleneksel ebeler adeta birer can simidi görevi görüyor. Uzmanlar, bu kadınların sağlık sistemindeki boşluğu doldurarak anne ve çocuk ölümlerini azalttığını belirtiyor. Ülkenin kuzeyindeki Sierra Nevada de Santa Marta ve güneydeki Amazon ormanları gibi ulaşılması zor bölgelerde, ebeler yüzyıllardır süregelen bilgi birikimleriyle doğumlara yardımcı oluyor ve temel sağlık hizmeti sunuyor. Kolombiya Sağlık Bakanlığı verilerine göre, kırsal nüfusun yaklaşık %40'ı en yakın hastaneye bir saatten uzak mesafede yaşıyor. Bu durum, geleneksel ebelerin önemini daha da artırıyor.
Geleneksel bilgiyle modern tıp arasında köprü
Kolombiya'da resmi olarak tanınan 20 binden fazla geleneksel ebe bulunuyor. Bunların çoğu, nesilden nesile aktarılan bilgilerle çalışıyor ve genellikle kendi topluluklarında saygın bir konuma sahip. Ancak son yıllarda hükümet, bu ebeleri resmi sağlık sistemine entegre etmek için çalışmalar başlattı. Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü bir program kapsamında, ebeler temel hijyen, enfeksiyon kontrolü ve riskli gebelik belirtileri konusunda eğitim alıyor. Programın amacı, geleneksel uygulamaları korurken anne ve bebek ölümlerini azaltmak. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, Kolombiya'da her 100 bin canlı doğumda 51 anne ölümü yaşanıyor. Bu oran, kırsal bölgelerde ulusal ortalamanın iki katına çıkabiliyor. Ebelerin eğitilmesiyle bu rakamların düşmesi bekleniyor.
Chocó bölgesinde görev yapan ebe María Eugenia Mosquera, “Biz sadece doğum yaptırmıyoruz; aynı zamanda aile planlaması, beslenme ve bebek bakımı konusunda da danışmanlık veriyoruz” diyor. Kendisi gibi yüzlerce ebe, sağlık ocaklarının bulunmadığı köylerde adeta birer sağlık elçisi olarak çalışıyor. Ancak sorunlar da yok değil: Ebelerin çoğu sigortasız ve düşük ücretlerle çalışıyor; ayrıca COVID-19 salgını sırasında yaşanan kısıtlamalar, onların çalışmalarını daha da zorlaştırdı.
Latin Amerika'da yaygın bir model
Kolombiya, geleneksel ebeleri sağlık sistemine entegre etme konusunda Latin Amerika'da öncü ülkelerden biri. Benzer uygulamalar Meksika, Peru ve Guatemala'da da görülüyor. Meksika'nın Oaxaca eyaletinde, yerli ebeler devlet hastanelerinde çalışma izni alırken, Guatemala'da ebelerin eğitimi için özel programlar yürütülüyor. Uzmanlar, bu modelin sadece sağlık hizmetlerine erişimi artırmakla kalmadığını, aynı zamanda yerli kültürlerin korunmasına da katkı sağladığını belirtiyor. Kolombiya'da ebelerin büyük çoğunluğu Afro-Kolombiyalı veya yerli kökenli. Bu nedenle, ebelik uygulaması aynı zamanda kültürel bir miras olarak da görülüyor. Bununla birlikte, bazı tıp çevreleri geleneksel yöntemlerin modern tıpla çelişebileceği endişesini taşıyor. Ancak yapılan araştırmalar, eğitimli ebelerin katılımıyla kırsal bölgelerde sezaryen oranlarının düştüğünü ve emzirme oranlarının arttığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kolombiya'daki ebelik modeli, Türkiye'nin kırsal ve doğu bölgelerinde sağlık hizmetlerine erişim sorununa ışık tutuyor. Türkiye'de de benzer şekilde, köy ebeleri ve sağlık evleri yıllarca önemli bir rol oynadı, ancak son yıllarda bu modelin yerini merkezileşmiş hastaneler aldı. Kolombiya deneyimi, geleneksel bilgi ile modern tıbbın entegrasyonunun, özellikle ulaşılması zor bölgelerde maliyet etkin bir çözüm olabileceğini gösteriyor. Türkiye, özellikle deprem bölgelerinde ve dağlık alanlarda acil sağlık hizmetlerini güçlendirmek için benzer bir modeli değerlendirebilir. Ayrıca, Suriyeli mültecilerin yoğun olduğu bölgelerde kültürel olarak hassas sağlık hizmetleri sunmak için bu tür yerel uygulamaların adapte edilmesi mümkün olabilir. Küresel olarak ise, geleneksel tıp uygulamalarının tanınması, Dünya Sağlık Örgütü'nün 'herkes için sağlık' hedefine ulaşmada önemli bir adım olarak öne çıkıyor.
