Kenya'da binlerce kişi, yurt dışındaki üniversite öğrencilerine dönem ödevi, tez ve essay yazarak geçimini sağlıyordu. Ancak yapay zekâ araçlarının hızla yaygınlaşmasıyla bu iş kolu neredeyse tamamen kurudu. Nairobi merkezli serbest yazarlar, ChatGPT gibi araçların ödevleri saniyeler içinde üretmesiyle gelirlerinin yüzde 70'e varan oranda düştüğünü söylüyor. Bu durum, dünya çapında milyonlarca insan için ekonomik can simidi haline gelen çevrimiçi gig ekonomisinin kırılganlığını gözler önüne seriyor.
İşin Arka Planı: Kenya'nın Essay Ekonomisi
Son on yılda Kenya, özellikle genç ve üniversite mezunu nüfus için önemli bir istihdam kapısı haline geldi. Batılı öğrenciler, ağır akademik yüklerini hafifletmek için Kenya, Hindistan ve Filipinler gibi ülkelerdeki yazarlara başvuruyordu. Nairobi'deki Kibera ve Eastlands gibi bölgelerde, bu işten ekmek yiyen binlerce kişi vardı. Birçok Kenyalı, ayda 300 ila 800 dolar arasında kazanç sağlayarak ülke ortalamasının çok üzerinde bir gelire ulaşıyordu.
Ancak 2022'nin sonunda ChatGPT'nin piyasaya çıkması ve ardından Google Bard, Claude gibi rakiplerin gelmesiyle tablo değişti. Öğrenciler artık essay'lerini yapay zekâya saniyeler içinde yazdırabiliyor. Kenya'daki yazarlar, iş talebinin yüzde 80'e varan oranda azaldığını belirtiyor. Bir zamanlar yoğun olan freelance platformlarındaki iş ilanları neredeyse yok denecek kadar azaldı.
Küresel Gig Ekonomisi İçin Uyarı
Kenya'da yaşananlar, yalnızca bu ülkeye özgü bir sorun değil. Dünya Bankası verilerine göre, küresel gig ekonomisi 2023 itibarıyla 500 milyar doları aşmış durumda ve milyonlarca insan için tek gelir kaynağı. Yapay zekâ, özellikle rutin bilişsel görevleri hızla ele geçiriyor. Metin yazarlığı, çeviri, veri girişi, müşteri hizmetleri gibi alanlar en riskli kategoriler arasında.
Uzmanlar, bu durumun gelişmekte olan ülkelerde sosyal huzursuzluk yaratabileceği uyarısında bulunuyor. Kenya'da genç işsizlik oranı zaten yüzde 40'ın üzerinde. Essay yazarlığı, üniversite mezunları için nadir bulunan bir fırsattı. Şimdi bu kapı da kapanmış durumda. Hükümetin dijital beceri eğitimleri ve yeni iş alanları yaratma çabaları ise henüz yeterli değil.
Öte yandan, bazı Kenyalı yazarlar yapay zekâyı bir tehdit olarak görmek yerine, onu bir araç olarak kullanmaya başladı. Yapay zekâ tarafından üretilen metinleri düzenleyen, düzelten ve insanileştiren yeni bir iş kolu doğdu. Ancak bu iş, eskisi kadar yaygın ve kârlı değil. Ayrıca, etik ve telif hakkı sorunları da cabası.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer bir gig ekonomisi var; özellikle gençler arasında online serbest çalışma yaygın. Yapay zekânın metin üretimi, çeviri ve müşteri hizmetleri gibi alanlarda yarattığı daralma, Türkiye'deki freelance çalışanlar için de risk oluşturuyor. Ancak Türkiye, Kenya'ya kıyasla daha çeşitlendirilmiş bir ekonomik yapıya ve daha güçlü bir dijital altyapıya sahip. Yine de hükümetin yapay zekâ kaynaklı iş kayıplarına karşı proaktif politikalar geliştirmesi, genç istihdamını korumak için kritik. Aksi halde, Kenya'daki gibi ani iş kayıpları Türkiye'de de sosyal sorunlara yol açabilir.
