Kenya Yüksek Mahkemesi, ABD yönetiminin Ebola virüsüne maruz kalan Amerikan vatandaşları için Nairobi'de kurmayı planladığı karantina ünitesi projesini bir kez daha durdurdu. Mahkeme, projenin çevresel etki değerlendirmesi ve halk sağlığı gerekçeleriyle yeniden incelenmesine hükmetti. Söz konusu karar, Trump yönetiminin Doğu Afrika ülkesinde inşa etmek istediği tıbbi tesisin geleceğini belirsizliğe sürüklerken, Kenyalı sivil toplum örgütleri ve muhalefet partileri projeyi egemenlik ihlali olarak nitelendiriyor. Plan, geçtiğimiz aylarda başkent Nairobi'de binlerce kişinin katıldığı protestolara sahne olmuştu.
Projenin Arka Planı ve Hukuki Süreç
ABD Savunma Bakanlığına bağlı Afrika Komutanlığı (AFRICOM), 2020 yılında Kenya'nın başkenti Nairobi yakınlarındaki bir askeri üste, Ebola virüsü taşıma riski olan Amerikan personeli için özel bir karantina ünitesi inşa etme kararı almıştı. Proje kapsamında laboratuvar ve izolasyon odalarının bulunduğu tesisin, salgın durumlarında hızlı müdahale kapasitesini artırması hedefleniyordu. Ancak Kenyalı yetkililerin projeyi ulusal mecliste onaylamaması ve kamuoyunda artan tepkiler, süreci hukuka taşıdı. Nairobi Çevre Mahkemesi, Ekim 2023'te projenin çevresel etki değerlendirme raporunun yetersiz olduğu gerekçesiyle inşaatın durdurulmasına karar vermişti. Son kararla birlikte AFRICOM'un itirazları reddedilerek, projenin tüm aşamalarının yeniden değerlendirilmesi şart koşuldu.
Kenya hükümeti ise projenin iki ülke arasındaki askeri iş birliği anlaşmaları kapsamında yürütüldüğünü, ancak yargı kararlarına saygılı olunacağını açıkladı. Sağlık Bakanlığı yetkilileri, Ebola ile mücadelede ABD'nin teknik desteğinin önemli olduğunu vurgularken, projenin yeniden tasarlanabileceğini ifade etti. Öte yandan muhalefet milletvekilleri, projenin Kenya'nın egemenliğini zedelediğini ve halk sağlığı risklerini artırdığını savunuyor. Ülkede yaygın olarak paylaşılan sosyal medya gönderilerinde, tesisin biyolojik silah araştırmaları için kullanılabileceği yönünde asılsız iddialar da dolaşıma giriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ebola salgınlarının sıkça görüldüğü Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Uganda gibi komşu ülkeler, Kenya'daki bu gelişmeyi yakından izliyor. Doğu Afrika'da sağlık altyapısının zayıf olduğu bölgelerde, uluslararası yardım kuruluşları ve yabancı güçlerin inşa ettiği tıbbi tesisler zaman zaman egemenlik tartışmalarına yol açıyor. ABD'nin Afrika'daki askeri varlığı, özellikle Somali'deki terörle mücadele operasyonları kapsamında tartışmalıyken, Ebola ünitesi projesi de bu bağlamda eleştiriliyor. Uzmanlar, mahkeme kararının ABD-Kenya ilişkilerinde kısa vadede gerginlik yaratabileceğini, ancak iki ülkenin terörle mücadele ve ticaret gibi alanlardaki iş birliğinin devam edeceğini öngörüyor. Afrika Birliği ise kıta genelinde salgın hastalıklarla mücadelede ulusal egemenliğe saygı gösterilmesi gerektiğini vurgulayan bir bildiri yayınladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kenya'da ABD'nin Ebola karantina ünitesine yönelik protestolar ve mahkeme kararı, Afrika'da yabancı askeri üsler ve sağlık tesislerinin egemenlik tartışmalarını yeniden gündeme taşıyor. Türkiye, Somali ve Sudan başta olmak üzere Afrika Boynuzu'nda sağlık altyapısı ve askeri iş birliği projeleri yürütüyor. Bu tür girişimlerin, yerel halkın onayı ve hukuki çerçeveye uygun şekilde ilerlemesi gerektiğine dair çıkarımlar, Türkiye'nin Afrika politikası için de önemli. Türkiye, kıtada yumuşak güç unsurlarıyla var olmaya çalışırken, Kenya'daki bu gelişme, uluslararası iş birliği projelerinin şeffaflık ve meşruiyet ilkelerine dayandırılması gerektiğini hatırlatıyor.
