Kazakistan’da 2022 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle birlikte cumhurbaşkanlığı süresi yeniden düzenlenirken, ülkenin Anayasa Mahkemesi bu hafta aldığı bir kararla Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in yeni tek yedi yıllık dönem için aday olabileceğini teyit etti. Karar, Tokayev’in 2026 yılında sona erecek olan mevcut görev süresinin ardından yeniden seçilme yolunu açıyor. Söz konusu gelişme, hem iç siyasette hem de bölgesel dengelerde önemli yankı uyandırdı.
Anayasa Mahkemesi'nin Kararı ve Siyasi Arka Plan
Kazakistan Anayasa Mahkemesi, 2022 referandumuyla kabul edilen yeni anayasanın cumhurbaşkanlığı süresini 'tek dönem yedi yıl' olarak sınırladığını, ancak bu hükmün yürürlüğe girdiği tarihten itibaren geçerli olduğunu belirtti. Mahkeme, Tokayev’in 2019’da başlayan ilk döneminin eski anayasaya tabi olduğunu, bu nedenle yeni anayasa kapsamında tekrar aday olabileceğine hükmetti. Bu yorum, Tokayev’in 2026’da yeniden seçilmesi halinde 2033’e kadar iktidarda kalmasına olanak tanıyor. Karar, muhalefet çevrelerinde ‘süresiz başkanlık’ endişesi yaratırken, hükümet yanlısı yorumcular ise anayasal sürekliliğin sağlandığını savunuyor.
Tokayev, 2019’da Nursultan Nazarbayev’in istifasının ardından seçilmiş, ancak 2022 Ocak’taki kanlı ayaklanmalar sonrasında Nazarbayev’in gölgesinden kurtulmak için kapsamlı reformlara yönelmişti. Yeni anayasa, başkanlık yetkilerini kısmen sınırlarken, Nazarbayev’e tanınan ayrıcalıkları da sona erdirdi. Ancak bu anayasal değişiklikler, Tokayev’in fiilen iktidarını pekiştirdiği bir döneme denk geldi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Kazakistan, Orta Asya’nın en büyük ekonomisi ve Rusya ile Çin arasında stratejik bir konumda yer alıyor. Tokayev’in olası bir ikinci dönemi, bölgesel istikrar açısından önem taşıyor. Ukrayna savaşı sonrası Rusya’ya mesafeli duruşu ve Çin ile geliştirdiği ekonomik işbirliği, Kazakistan’ı çok yönlü bir dış politika izlemeye itti. Batılı ülkeler, Tokayev’i reformcu olarak görse de, sivil toplum ve medya üzerindeki baskılar eleştiri konusu. Karar, aynı zamanda Kazakistan’ın 2024’te ev sahipliği yapacağı ŞİÖ zirvesi öncesinde siyasi istikrar mesajı verme çabası olarak yorumlanıyor. Öte yandan, Tokayev’in adaylığı kesinleşirse, 2026 seçimleri büyük ölçüde sembolik hale gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye için Kazakistan, Orta Asya’da en önemli ekonomik ve siyasi ortaklardan biridir. Tokayev’in iktidarda kalması, Türkiye’nin bölgedeki nüfuzunu koruması açısından avantaj sağlayabilir. Zira Ankara, Astana ile savunma sanayii, enerji ve ticaret alanlarında işbirliğini derinleştirmektedir. Ancak liderlikte süreklilik, aynı zamanda Türkiye’nin demokratikleşme beklentileri konusunda dengeli bir söylem geliştirmesini gerektirebilir. Bölgesel düzeyde, Kazakistan’daki istikrar, Türk Konseyi gibi platformların etkinliğini artırabilir. Öte yandan, Tokayev’in olası bir dönem daha iktidarda kalması, Rusya ve Çin ile ilişkilerinde denge arayan Türkiye’nin manevra alanını daraltmamalıdır.
