Kazakistan Devlet Başkanı Kasım Cömert Tokayev, ülkenin resmi devlet tarihini yeniden yazıyor. Yeni anlayışa göre, Kazak devlet geleneği artık sadece 1991'deki Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla başlamıyor; aksine, Hun İmparatorluğu'na, Göktürk Kağanlığı'na ve Altın Orda'ya kadar uzanıyor. Bu hamle, Kazakistan'ın bağımsızlığının üzerinden 30 yılı aşkın süre geçtikten sonra, ulusal kimlik inşasında köklü bir paradigma değişimine işaret ediyor. Tokayev, bu adımla hem iç siyasette birliği güçlendirmeyi hem de uluslararası alanda Kazakistan'ın egemenliğini tarihsel temellere oturtmayı hedefliyor.
Gelişmenin Arka Planı: Yeni Bir Tarih Felsefesi
Tokayev yönetimi, 2022 yılında "Kazakistan Tarihi" adlı yedi ciltlik bir kitap serisini onayladı. Bu seri, Kazak topraklarında kurulmuş tüm eski devletleri Kazak devlet geleneğinin parçası olarak kabul ediyor. Daha önceki Sovyet dönemi tarih yazımı, Kazakistan'ın modern devlet yapısını 1917 Ekim Devrimi'ne veya en erken 15. yüzyıldaki Kazak Hanlığı'na dayandırıyordu. Yeni yaklaşım ise, M.Ö. 3. yüzyıla kadar uzanan Hun İmparatorluğu'nu da kapsıyor. Bu, Kazakistan'ın Orta Asya'da kadim bir medeniyet olduğu iddiasını güçlendiriyor.
Uzmanlara göre bu değişim, sadece akademik bir çalışma değil, aynı zamanda siyasi bir araç. Tokayev, ülkenin çok etnikli yapısını "Kazak halkı" kavramı etrafında birleştirmeyi amaçlıyor. 2022 yılındaki Ocak ayı protestolarından sonra toplumsal mutabakatı sağlamak için tarih anlatısını yeniden kurgulamak, rejimin öncelikleri arasında yer alıyor. Ayrıca, Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısı sonrası Orta Asya'da artan jeopolitik rekabet, Kazakistan'ın kendi tarihini daha bağımsız yazma ihtiyacını doğurdu.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Jeopolitik Sinyaller
Kazakistan'ın tarih yazımındaki bu revizyon, bölgesel dengeleri de etkileyebilir. Özellikle Rusya, Kazakistan'ın bu hamlesini, Moskova'nın Orta Asya'daki tarihsel nüfuzuna bir meydan okuma olarak algılayabilir. Sovyet sonrası alanda, özellikle Rusya ve Kazakistan arasında tarih anlatıları sık sık gerilim konusu oluyor. Kazakistan'ın Altın Orda'yı kendi devlet geleneğine dahil etmesi, Moskova'nın bu miras üzerindeki iddiasıyla çelişiyor.
Öte yandan, Çin ile ilişkilerde de bu yeni tarih anlayışının yansımaları görülebilir. Kazakistan, İpek Yolu'nun kadim bir merkezi olarak kendini konumlandırırken, Pekin'in Kuşak ve Yol Girişimi'yle uyumlu bir söylem geliştiriyor. Ayrıca, Türk devletleriyle işbirliğini artırmak isteyen Astana, Göktürk Kağanlığı'na yapılan vurguyla Türk Konseyi içindeki konumunu güçlendirmeyi hedefliyor.
Küresel ölçekte, bu hamle Kazakistan'ın uluslararası arenada kendine daha özgün bir yer edinme çabası olarak değerlendiriliyor. Batılı ülkeler, Kazakistan'ı Rusya'dan bağımsız bir aktör olarak görmeye başladı. Tokyo ve Seul gibi başkentler, enerji ve altyapı yatırımlarını artırarak Kazakistan'ın yeni tarih anlatısını dolaylı olarak destekliyor. Sonuçta, tarih yazımındaki bu değişiklik, Kazakistan'ın çok vektörlü dış politikasının bir yansıması olarak okuyuculara sunulabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kazakistan'ın tarih anlatısını Göktürk Kağanlığı'na dayandırması, Türkiye ile kültürel ve tarihsel bağları vurgulayan bir adım. Bu durum, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) içinde işbirliğini derinleştirme potansiyeli taşıyor. Türkiye, Orta Asya'da nüfuzunu artırmak isterken, Kazakistan'ın bu hamlesi ortak bir tarih bilincinin inşasına katkı sağlayabilir. Ekonomik olarak, Kazakistan'ın bağımsız bir jeopolitik aktör olarak konumlanması, Türk firmaları için yeni yatırım fırsatları yaratabilir. Ancak, Rusya'nın bu duruma tepkisi, bölgesel dengeleri etkileyerek Türkiye'nin Orta Asya politikasını da şekillendirebilir.
