Geçtiğimiz hafta Milano'da düzenlenen uluslararası bir konferansta 260'tan fazla araştırmacı, karbon giderme teknolojilerinin küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlandırma hedefine ulaşmak için 'büyük bir ölçeklenme' gerektirdiğini vurguladı. Carbon Brief'te yayımlanan analize göre, mevcut karbon giderme kapasitesi, iklim hedeflerini karşılamak için gereken seviyenin çok altında.
Gelişmenin arka planı: Karbon giderme neden kritik?
Karbon giderme, atmosferdeki karbondioksiti (CO2) çeşitli yöntemlerle yakalayıp depolamayı içeriyor. Bu yöntemler arasında doğrudan hava yakalama (DAC), biyoenerji ile karbon yakalama ve depolama (BECCS) ve ağaçlandırma gibi doğal çözümler bulunuyor. Paris Anlaşması kapsamında belirlenen 1,5°C hedefi, sera gazı emisyonlarının hızla azaltılmasının yanı sıra, mevcut atmosferik CO2'nin bir kısmının geri çekilmesini de gerektiriyor.
Ancak mevcut küresel karbon giderme kapasitesi yılda yalnızca 2 milyar ton CO2 civarında iken, Bilim insanları 2050'ye kadar bu miktarın yılda 10-20 milyar tona çıkarılması gerektiğini belirtiyor. Bu da mevcut kapasitenin 5 ila 10 kat artırılması anlamına geliyor. Konferansta sunulan verilere göre, teknolojik çözümler henüz emekleme aşamasında ve maliyetler oldukça yüksek.
Uzmanlar, hükümetlerin karbon gidermeye yönelik yatırımları artırması ve bu alanda düzenleyici çerçeveler oluşturması çağrısında bulundu. Araştırmacılar ayrıca, karbon gidermenin emisyon azaltımının bir alternatifi değil, tamamlayıcısı olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Her ülke için farklı zorluklar
Karbon giderme teknolojilerinin yaygınlaştırılması, ekonomik ve coğrafi faktörlere bağlı olarak ülkeler arasında farklılık gösteriyor. Gelişmiş ülkeler DAC gibi pahalı teknolojilere yatırım yapabilirken, gelişmekte olan ülkeler doğal karbon yutaklarına (ormanlar, sulak alanlar) odaklanıyor. Küresel ölçekte, karbon giderme maliyetlerinin düşürülmesi ve teknolojilerin ticarileştirilmesi için uluslararası işbirliği kritik önem taşıyor.
Avrupa Birliği, 2030'a kadar karbon giderme kapasitesini 50 milyon tona çıkarmayı hedefliyor. ABD ise 2021'de kabul edilen Altyapı Yasası kapsamında 3,5 milyar dolar ayırdı. Çin ise BECCS ve doğal çözümlere ağırlık veriyor. Ancak mevcut hız, 1,5°C hedefi için yetersiz kalıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 2050 net sıfır hedefi doğrultusunda karbon giderme kapasitesini artırmalı. Orman varlığı ve yenilenebilir enerji potansiyeli bu alanda avantaj sağlasa da, teknolojik karbon giderme yöntemlerine yatırım henüz sınırlı. Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadelede karbon giderme teknolojilerine yönelik ulusal bir strateji geliştirmesi, hem Paris Anlaşması yükümlülüklerini yerine getirmesi hem de yeşil dönüşümde rekabetçi kalabilmesi açısından kritik. Küresel ölçekte ise Türkiye'nin bu alandaki gelişmeleri yakından takip etmesi ve uluslararası fonlardan yararlanması gerekiyor.
