Avrupa Birliği'ne (AB) tam üyelik sürecinde uzun süredir bekleyen Karadağ, yeni bir kampanyayla blok içindeki konumunu güçlendirmeyi hedefliyor. '28'de 28' sloganıyla başlatılan girişim, ülkenin 2028 yılına kadar AB'nin 28. üyesi olma arzusunu yansıtıyor. Geçmişte Rusya ile sıcak ilişkileriyle tanınan küçük Balkan ülkesi, son dönemde Batı yanlısı politikalarıyla dikkat çekiyor. AB'nin geçen ay yayımladığı genişleme raporunda Karadağ, müzakerelerde en ilerlemiş aday ülke olarak gösterildi. Ancak bu süreç, ülke içindeki siyasi kutuplaşma ve yargı bağımsızlığı gibi reformların tamamlanmamış olması nedeniyle hâlâ zorlu bir yolculuk olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Karadağ, 2006 yılında Sırbistan'dan bağımsızlığını kazanmasının ardından AB üyeliğini dış politika önceliği haline getirdi. 2010 yılında aday ülke statüsü alan Karadağ, 2012'de müzakerelere başladı. Şu ana kadar 33 müzakere faslından 3'ü geçici olarak kapatıldı. Ülke, NATO üyeliğini 2017'de tamamlayarak Batı ittifakına entegrasyonunu hızlandırdı. Ancak AB'nin genişleme sürecinde yaşanan yorgunluk ve iç reformlardaki yavaşlık, Karadağ’ın üyelik takvimini belirsizleştiriyor. Özellikle yargı reformu, yolsuzlukla mücadele ve medya özgürlüğü alanlarında AB'nin talep ettiği standartlara henüz tam olarak ulaşılamadı. Son olarak AB Komisyonu'nun Kasım 2023'te yayımladığı genişleme paketinde Karadağ, “en ilerlemiş aday” olarak tanımlansa da, siyasi kriterlerdeki eksiklikler vurgulandı.
Başbakan Milojko Spajić liderliğindeki hükümet, AB üyeliğini hızlandırmak için yeni bir ivme yaratmaya çalışıyor. '28’de 28' sloganıyla başlatılan kampanya, ülkenin 2028 yılına kadar AB'ye tam üye olma hedefini somutlaştırıyor. Spajić, yaptığı açıklamada, “Karadağ, AB'nin bir parçası olmayı hak ediyor. Bunun için gerekli tüm reformları kararlılıkla uygulayacağız” dedi. Kampanya kapsamında hükümet, yargı bağımsızlığını güçlendirecek yasa tasarıları hazırlıyor ve yolsuzlukla mücadele kurumlarının etkinliğini artırmayı hedefliyor. Ancak muhalefet, hükümetin bu hedefi gerçekçi bulmadığını dile getiriyor. Ana muhalefet partisi Demokratik Cephe lideri Milan Knežević, “AB üyeliği sadece siyasi iradeyle olmaz. Mevcut durumda yargı ve medya üzerindeki baskılar devam ediyor” eleştirisinde bulundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Karadağ’ın AB üyeliği hedefi, sadece ülkenin iç dinamikleri için değil, aynı zamanda Batı Balkanlar'ın istikrarı ve AB'nin genişleme politikası açısından da kritik öneme sahip. Rusya'nın Ukrayna'ya müdahalesinin ardından AB, Batı Balkanlar'a stratejik önem verdiğini açıklamıştı. Bölgede Sırbistan, Bosna-Hersek, Kosova, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya da AB üyeliği için sırada bekliyor. Ancak bu ülkeler arasında Karadağ, müzakerelerde en ilerlemiş ülke olarak öne çıkıyor. AB'nin genişleme sürecini canlandırma çabaları kapsamında, 2024 yılı içinde Karadağ ile yeni fasılların açılması bekleniyor. Öte yandan, Çin ve Rusya'nın bölgedeki artan nüfuzu, AB'yi harekete geçmeye zorluyor. Karadağ'ın AB üyeliği, Batı Balkanlar'da demokratikleşme ve hukukun üstünlüğü standartlarını yükseltme potansiyeli taşıyor. Ayrıca, AB'nin enerji güvenliği ve göç yönetimi gibi alanlarda bölge ülkeleriyle iş birliği yapma gerekliliği, Karadağ'ın üyelik sürecini daha da anlamlı hale getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Karadağ’ın AB üyeliği süreci, Türkiye’nin kendi AB macerası ile karşılaştırmalı olarak değerlendirilebilir. Her iki ülke de uzun yıllardır aday statüsünde olmasına rağmen, Karadağ küçük ve nispeten homojen yapısıyla müzakerelerde daha hızlı ilerlemiş görünüyor. Türkiye ise 2005'te başlayan müzakerelerde şu ana kadar sadece bir faslı kapatabilmiş durumda. Karadağ’ın olası üyeliği, AB’nin genişleme politikasındaki çifte standardı gündeme getirebilir. Türk dış politikası açısından, Karadağ’ın AB üyeliğinin bölgesel dengeye etkisi sınırlı olsa da, Balkanlar’da Türkiye’nin nüfuz alanında bir değişikliğe yol açması beklenmiyor. Ancak, Karadağ’ın AB üyeliği, Türkiye’nin üyelik sürecini olumsuz etkileme potansiyeline sahip, zira AB'nin genişleme kapasitesi sınırlı ve öncelikler Balkan ülkelerine kayabilir.
