ABD Başkanı Donald Trump'ın yeni gümrük tarifelerine gerekçe olarak sıraladığı üç ana ticari sorundan biri olan Kanada'nın süt arz yönetimi sistemi, uluslararası ticaretin odağında yer alıyor. Trump, Kanada'nın süt sektöründeki korumacı uygulamalarını 'gülünç' ve 'haksız' olarak nitelendirirken, bu sistemin ABD'li süt üreticilerine yıllık milyarlarca dolarlık zarar verdiğini iddia ediyor. Kanada ise sistemin küçük aile işletmelerini koruduğunu ve ulusal gıda güvenliği için kritik olduğunu savunuyor. Anlaşmazlık, ABD-Meksika-Kanada Anlaşması'nın (USMCA) yeniden müzakere edilmesi ihtimalini güçlendirirken, iki ülke arasındaki ticari gerginliği de artırıyor.
Kanada'nın süt arz yönetimi sistemi nedir?
Kanada, 1970'lerden bu yana uyguladığı süt arz yönetimi sistemiyle süt üretimini ve fiyatlarını sıkı bir şekilde kontrol ediyor. Bu sistem kapsamında federal ve eyalet kurumları, üreticilere üretim kotaları atıyor ve sütün toptan fiyatını belirliyor. Aynı zamanda yüksek gümrük tarifeleriyle yabancı süt ürünlerinin pazara girişini engelliyor. ABD'li üreticiler, bu sistemin kendilerini Kanada pazarından dışladığını ve haksız rekabet yarattığını savunuyor. Trump yönetimi, bu uygulamaların USMCA ruhuna aykırı olduğunu belirterek, Kanada'nın süt ürünlerine yönelik tarifeleri kaldırmasını talep ediyor.
Anlaşmazlığın küresel ticaret boyutu
Kanada ve ABD arasındaki bu ticari anlaşmazlık, sadece iki ülkeyi değil, küresel ticaret dengelerini de etkiliyor. USMCA kapsamında Kanada, ABD'li süt üreticilerine pazar erişimini artırma sözü vermiş olsa da, uygulamada bu taahhütlerin tam olarak yerine getirilmediği belirtiliyor. Trump'ın tarife tehditleri, Kanada'nın diğer ticaret ortaklarıyla ilişkilerini de etkileyebilir. Özellikle Avrupa Birliği ve Yeni Zelanda gibi süt ihracatçısı ülkeler, Kanada'nın arz yönetimi sistemine benzer eleştiriler yöneltiyor. Uzmanlar, bu anlaşmazlığın çözülmemesi halinde, DTÖ'ye taşınmasının beklendiğini ve bunun da küresel ticaret hukuku açısından emsal teşkil edebileceğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kanada-ABD süt ticareti anlaşmazlığı, Türkiye açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, benzer bir arz yönetimi sistemi uygulayan ülkeler arasında yer almasa da, süt ve süt ürünleri sektöründe yerli üreticiyi korumaya yönelik politikalar izliyor. ABD'nin Kanada'ya yönelik tarife baskısı, Türkiye'nin de benzer bir baskıyla karşılaşabileceğine işaret ediyor. Ayrıca, küresel ticarette artan korumacılık eğilimleri, Türkiye'nin ihracat pazarları için risk oluşturuyor. Bu gelişme, Türkiye'nin ticaret ortaklarıyla ilişkilerini çeşitlendirme ve DTÖ kurallarına uyum sağlama ihtiyacını bir kez daha gündeme getiriyor.
