Kanada'nın eski Başbakanı Jean Chrétien, 11 Eylül saldırılarının ardından binlerce mahsur Amerikalıya ev sahipliği yapan Newfoundland'daki Gander kasabasında, saldırıların 25. yıl dönümünde ABD'ye hitaben yaptığı konuşmada çarpıcı bir mesaj verdi: “Cömertliğimizi asla zayıflık sanmayın.” 92 yaşındaki eski lider, 11 Eylül 2001'de Amerikan hava sahasının kapatılmasıyla Kanada'ya yönlendirilen uçaklardaki yolculara kucak açan kasabanın sakinleriyle birlikte anma törenine katıldı.
Gander'ın Rolü ve Chrétien'in Mesajı
Chrétien, konuşmasında Gander halkının sergilediği dayanışmayı överek, bu cömertliğin Kanada'nın ulusal karakterinin bir yansıması olduğunu vurguladı. “Bu topraklar, tarih boyunca ihtiyaç anında komşusuna yardım eden insanların topraklarıdır. Ancak bu, bizim zayıf olduğumuz anlamına gelmez. Kanada, gerektiğinde kendi çıkarlarını ve değerlerini savunmasını bilir” dedi.
Eski başbakan, 11 Eylül saldırılarının hemen ardından Kanada'nın ABD'ye verdiği desteği hatırlatarak, iki ülke arasındaki tarihi müttefikliğin altını çizdi. Chrétien döneminde Kanada, terörizme karşı küresel mücadelede ABD'nin yanında yer almış, Afganistan'daki NATO operasyonlarına asker göndermişti.
Ancak Chrétien, konuşmasının devamında, Kanada'nın bağımsız karar alma kapasitesine de dikkat çekti. “Bizler sadece iyi komşular değil, aynı zamanda egemen bir ülkeyiz. Dostluğumuz, boyun eğmemiz anlamına gelmez” ifadelerini kullandı.
Tarihsel Bağlam ve Gander'ın Hikayesi
11 Eylül 2001'de ABD hava sahasının kapatılmasının ardından, Atlantik ötesi uçuş yapan 38 uçak Kanada'nın Newfoundland adasındaki Gander Uluslararası Havalimanı'na yönlendirildi. Yaklaşık 6.600 yolcu ve mürettebat, kasabanın 10.000 nüfuslu sakinleri tarafından evlerinde, okullarında ve kiliselerinde ağırlandı. Bu olay, uluslararası dayanışmanın sembolü haline geldi ve daha sonra Broadway müzikali “Come From Away”e ilham verdi.
Chrétien, o günlerde Kanada Başbakanı olarak görev yapıyordu ve ABD'ye yönelik saldırıların ardından ülkesinin desteğini açıklamıştı. 25. yıl dönümü etkinliği, pandemi sonrası ilk büyük anma töreni olma özelliği taşıyor.
ABD-Kanada İlişkilerinde Yeni Dönem
Chrétien'in konuşması, Kanada ile ABD arasındaki ilişkilerin son yıllarda yaşadığı dalgalanmaların gölgesinde yapıldı. Özellikle eski ABD Başkanı Donald Trump döneminde ticaret savaşları, NATO savunma harcamaları ve göç politikaları konusunda iki müttefik arasında gerilim yaşanmıştı. Joe Biden yönetimiyle ilişkiler kısmen düzelmiş olsa da, Kanada kamuoyunda ABD'ye yönelik güvenin azaldığına dair anketler mevcut.
Uzmanlar, Chrétien'in mesajının, Kanada'nın uluslararası arenada daha bağımsız bir duruş sergileme isteğinin bir yansıması olarak okunabileceğini belirtiyor. Ottawa'daki Carleton Üniversitesi'nden siyaset bilimci Dr. Sarah Thompson, “Chrétien, Kanada'nın ABD'nin arka bahçesi olmadığını, gerektiğinde farklı pozisyon alabileceğini hatırlatıyor. Bu, özellikle Çin ve Rusya ile ilişkilerde yaşanan farklılıklarda kendini gösteriyor” değerlendirmesini yaptı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kanada'nın eski liderinin ABD'ye yönelik mesajı, Türkiye'nin Batı ittifakı içindeki konumuna dair önemli ipuçları sunuyor. Türkiye, sık sık müttefikleriyle yaşadığı görüş ayrılıklarında “bağımsız politika” vurgusu yapıyor. Chrétien'in “cömertlik zayıflık değildir” sözü, Ankara'nın da sıklıkla dile getirdiği “dostluk ve ittifak, boyun eğmek anlamına gelmez” söylemiyle örtüşüyor. Ayrıca, 11 Eylül sonrası Kanada'nın Afganistan'daki rolü, Türkiye'nin NATO içindeki katkılarına benzer bir müttefiklik ilişkisi çerçevesi çiziyor. Bu tür mesajlar, Batı içinde denge politikası izleyen Türkiye için emsal teşkil edebilir.
