Singapur'da artan kan ihtiyacına karşılık, kan bağışçılarına sağlık puanı gibi ödüller verilmesi fikri tartışılıyor. Singapur Ulusal Üniversitesi Biyomedikal Etik Merkezi'nden Profesör Julian Savulescu, konuya ilişkin yorumunda, doğru şekilde düzenlenmiş teşviklerin bağışçı veya alıcı güvenliğinden ödün vermeden ülkenin kan sıkıntısını çözebileceğini belirtti.
Gelişmenin arka planı
Singapur, son yıllarda artan nüfus ve yaşlanan toplum yapısı nedeniyle kan bağışında düşüş yaşıyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, 2023'te kan stokları kritik seviyelere indi. Bu durum, hastanelerde elektif ameliyatların ertelenmesine yol açtı. Hükümet, gönüllü bağışları artırmak için çeşitli kampanyalar düzenlese de istenen sonuç alınamadı.
Profesör Savulescu, The Straits Times'ta yayımlanan makalesinde, "İnsanların kan bağışlaması için motive edilmeleri gerekir. Bu motivasyon, parasal olmayan ödüllerle sağlanabilir" dedi. Savulescu, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği Healthpoint puan sisteminin, bağışçılara fitness salonu üyelikleri veya sağlık kontrolleri gibi avantajlar sunarak sürdürülebilir bir model oluşturabileceğini ifade etti.
Bölgesel veya küresel boyut
Kan bağışında teşvik kullanımı, tıp etiği açısından uzun süredir tartışılıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kan bağışlarının gönüllü ve karşılıksız olması gerektiğini savunuyor. Ancak bazı ülkeler, küçük ödüllerin bağış oranlarını artırdığını gösteren çalışmalar yayımladı. ABD'deki bazı eyaletler, bağışçılara hediye kartı verirken; İran'da kan bağışına maddi teşvik uygulanıyor. Uzmanlar, bu uygulamaların denetim altında tutulması halinde etik sorunların minimize edilebileceğini belirtiyor.
Singapur'un bu adımı, Asya-Pasifik bölgesinde de örnek teşkil edebilir. Japonya ve Güney Kore gibi ülkeler de benzer kan kıtlığı yaşıyor. Bölgede artan talep, sağlık sistemlerini alternatif çözümler aramaya itiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de kan bağışı Kızılay tarafından yürütülmekte olup, sistem gönüllülük esasına dayanmaktadır. Ancak pandemi sonrası bağış oranlarında dalgalanmalar görülmüştür. Singapur'un önerdiği puan bazlı teşvik modeli, Türkiye için de değerlendirilebilir. Özellikle genç nüfusun bağışa teşvik edilmesi, kronik kan ihtiyacını hafifletebilir. Türkiye'nin sağlık altyapısı ve Kızılay'ın deneyimiyle, benzer bir sistemin etik denetim mekanizmalarıyla uyarlanması mümkündür. Bu, küresel bir soruna yerel bir çözüm potansiyeli taşımaktadır.
