ABD ile Kanada arasındaki ticaret gerilimi yeniden tırmanışa geçti. Kanada'da Kaliforniya şaraplarına yönelik boykot çağrıları gündeme gelirken, iki NATO müttefiki arasındaki ekonomik savaşın yeni cephesi alkollü içecek sektörü oldu. Kanada'nın çeşitli eyaletlerinde perakende satış noktaları ve tüketici grupları, ABD'nin çelik ve alüminyum vergilerine misilleme olarak Amerikan şaraplarını raflardan indirme veya satın almama kampanyaları başlattı. Kaliforniya şarap üreticileri, Kanada'nın en büyük ihracat pazarlarından biri olması nedeniyle endişeli.
Ticaret Savaşının Arka Planı
ABD Başkanı Donald Trump'ın 2018'de çelik ve alüminyum ithalatına getirdiği ek vergiler, Kanada'nın da aralarında bulunduğu birçok ülkeyi olumsuz etkilemişti. Kanada, bu vergilere karşı Dünya Ticaret Örgütü'ne başvurmuş ve belirli ABD ürünlerine misilleme tarifeleri uygulamıştı. 2020'de imzalanan ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) ile gerilim bir miktar azalsa da, son dönemde ABD'nin Kanada kereste ve süt ürünlerine yönelik ek vergileri yeniden gündeme getirmesiyle tansiyon yükseldi. Kanada Başbakanı Justin Trudeau hükümeti, ABD'nin haksız ticaret uygulamalarına karşı kararlı bir duruş sergiliyor. Kanada'nın eyalet yönetimleri, federal hükümetten bağımsız olarak yerel düzeyde Amerikan ürünlerine yönelik kampanyaları destekleyebiliyor. Özellikle Ontario ve Britanya Kolumbiyası gibi eyaletlerde, eyalet alkol kontrol kurulları (LCBO gibi) Amerikan şaraplarının satışını kısıtlama yetkisine sahip. Bu kurullar, geçmişte de benzer misilleme hamlelerinde bulunmuştu.
Kaliforniya şarap endüstrisi, yıllık 40 milyar dolarlık bir ekonomik hacme sahip ve Kanada'ya yapılan ihracat, toplam şarap ihracatının yaklaşık %30'unu oluşturuyor. Kanada, ABD şarapları için en büyük ikinci pazar konumunda. Boykot çağrıları, özellikle küçük ve orta ölçekli Kaliforniya üreticileri için ciddi bir gelir kaybı riski taşıyor. Kaliforniya Şarap Enstitüsü, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Ticaret anlaşmazlıklarının çözümü için diyalog çağrısında bulunuyoruz. Şarap, kültürel bir üründür ve siyasi gerilimlerin kurbanı olmamalıdır" ifadelerini kullandı. Ancak Kanada tarafında, özellikle yerel üreticileri korumak amacıyla bu tür boykotların meşru bir misilleme aracı olduğu savunuluyor.
Uzmanlar, bu tür boykotların kısa vadede etkili olabileceğini ancak uzun vadede tüketici alışkanlıklarını kalıcı olarak değiştirmenin zor olduğunu belirtiyor. Kanada'da yaşayan Amerikan şarabı severlerin alternatif olarak yerel Kanada şaraplarına veya Avrupa (özellikle Fransa, İtalya, İspanya) ve Güney Amerika (Şili, Arjantin) şaraplarına yönelebileceği öngörülüyor. Bu durum, Avrupa şarap üreticileri için bir fırsat yaratabilir. Öte yandan, ABD'nin de Kanada'ya yönelik yeni tarifeler uygulama olasılığı, karşılıklı bir ticaret savaşını derinleştirebilir. Kanada'nın misilleme listesinde şarap dışında viski, mobilya, tarım ürünleri gibi kalemler de bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-Kanada ticaret gerilimi, sadece iki ülke arasında bir sorun olmaktan çıkıp küresel ticaret düzenini de etkiliyor. USMCA'nın geleceği ve Dünya Ticaret Örgütü'nün arabuluculuk rolü sorgulanıyor. Kanada, ABD'nin tek taraflı tarifelerine karşı Avrupa Birliği ve diğer müttefikleriyle işbirliği arayışında. ABD ise, ticaret açığını azaltma ve yerli üretimi teşvik etme politikasını sürdürüyor. Bu durum, NATO içinde de ekonomik bir çatlak yaratıyor; zira Kanada ve ABD, askeri ittifakta müttefik olsalar da ticarette rakip konumdalar. Kaliforniya şaraplarına yönelik boykot, ABD'nin tarım ihracatını olumsuz etkileyerek ülke ekonomisine zarar verebilir. Özellikle 2024 seçimleri öncesinde, tarım eyaletlerindeki üreticilerin tepkisi siyasi sonuçlar doğurabilir.
Türkiye, doğrudan bu ticaret savaşının tarafı olmasa da, küresel ticaretin yeniden şekillendiği bir ortamda fırsatlar ve risklerle karşı karşıya. Türkiye, ABD ve Kanada ile dengeli ticari ilişkiler yürütüyor. Kaliforniya şaraplarına yönelik boykot, Türk şarap üreticileri için Kanada pazarında bir boşluk yaratabilir mi? Türkiye'nin Kanada'ya şarap ihracatı sınırlı olsa da, artan ticaret savaşları ortamında Türk tarım ürünleri ve içecekleri için yeni pazarlar doğabilir. Ayrıca, Türkiye'nin ABD ile olan ticaretinde de benzer tarife tehditleri mevcut; bu nedenle Türkiye, çok taraflı ticaret sistemini savunmaya devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Kanada ticaret savaşı, Türkiye için doğrudan bir tehdit oluşturmasa da küresel ticaret kurallarının zayıflaması Türk ekonomisi için risk taşıyor. Türkiye, ihracat pazarlarında benzer tarife dışı engellerle karşılaşabilir. Öte yandan, Kanada'da ABD şaraplarına yönelik boykot, Türk şarap ve içecek üreticileri için niş bir fırsat yaratabilir; ancak Türkiye'nin Kanada'ya şarap ihracatı düşük seviyede. Daha önemlisi, Türkiye'nin ABD ile yaşadığı ticaret sorunları (çelik vergileri, CAATSA yaptırımları) göz önüne alındığında, Türkiye'nin çok taraflı ticaret sistemine ve DTÖ reformuna desteği artabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesi sürecinde, ABD-Kanada gerilimi AB'nin korumacı eğilimlerini artırabilir. Sonuç olarak, Türkiye'nin dış ticaret stratejisinde çeşitlendirmeye ve diplomatik kanalları kullanmaya devam etmesi kritik.
