Kaliforniya, ABD'de milyonlarca dönümlük tarım arazisinde kullanılan ve 70'ten fazla ülkede yasaklanmış olan paraquat adlı son derece zehirli ve tartışmalı herbisitin kullanımını yasakladı. Halk sağlığı savunucuları, bu kararı uzun süredir beklenen bir zafer olarak nitelendirirken, kimyasalın Parkinson hastalığına neredeyse kesin olarak yol açtığını belirtiyor. Kaliforniya Çevre Koruma Ajansı'nın (CalEPA) aldığı bu karar, ülkenin en büyük tarım eyaletinde pestisit kullanımına yönelik en kapsamlı yasaklardan biri olarak öne çıkıyor.
Paraquat nedir ve neden yasaklanıyor?
Paraquat, 1960'lardan bu yana dünya genelinde yabani otları kontrol etmek için kullanılan, oldukça zehirli bir kimyasaldır. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından "kısıtlı kullanım" kategorisinde sınıflandırılan bu madde, yalnızca lisanslı uygulayıcılar tarafından kullanılabilmektedir. Ancak bilimsel araştırmalar, paraquat'a maruz kalmanın Parkinson hastalığı riskini artırdığını güçlü bir şekilde ortaya koymuştur. Dünya Sağlık Örgütü'ne bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), 2015 yılında paraquat'ı "insanlar için muhtemel kanserojen" olarak sınıflandırmıştır.
Kaliforniya'nın bu yasağı, kimyasalın tarımda kullanımını tamamen sona erdirme kararıdır. Eyalet yetkilileri, kararın halk sağlığını koruma amacı taşıdığını ve mevcut bilimsel kanıtlara dayandığını açıkladı. Kaliforniya, daha önce de 2022'de klorpirifos adlı böcek ilacını yasaklayarak pestisit düzenlemelerinde öncü bir rol üstlenmişti. Yeni karar, çevre örgütleri ve tarım işçileri sendikaları tarafından memnuniyetle karşılandı; ancak tarım endüstrisi temsilcileri, bu durumun verimlilik kaybına ve maliyet artışına yol açacağını savunuyor.
Paraquat'ın yasaklanması, özellikle Kaliforniya'nın Central Valley bölgesinde yoğun olarak kullanılan bu herbisitin yerine geçecek alternatiflerin bulunmasını zorunlu kılıyor. Bilim insanları, mekanik yabani ot kontrolü ve biyolojik mücadele yöntemleri gibi sürdürülebilir alternatiflere geçişin önemine dikkat çekiyor. Ayrıca, bazı çevre grupları, paraquat üreten ve satan şirketlere karşı tazminat davaları açılması gerektiğini belirtiyor; bu şirketler arasında Syngenta ve ChemChina gibi devler yer alıyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Kaliforniya'nın kararı, ABD'de diğer eyaletler için de bir emsal teşkil edebilir. New York ve Hawaii gibi eyaletler de paraquat'ın yasaklanması için benzer adımlar atmayı değerlendiriyor. Federal düzeyde ise EPA, 2021'de paraquat'ın yeniden değerlendirilmesi sürecini başlatmıştı; ancak ajansın kararı henüz netleşmedi. Uzmanlar, Kaliforniya'nın büyük tarım pazarı göz önüne alındığında, bu yasağın üreticileri küresel ölçekte alternatif ürünler geliştirmeye itebileceğini ifade ediyor. Avrupa Birliği, Brezilya, Çin ve Hindistan da dahil olmak üzere birçok ülke paraquat'ı zaten yasaklamış durumda. Ancak Kanada ve Avustralya gibi ülkelerde halen kullanılmaktadır.
Küresel çapta, paraquat yasağı tarım politikalarında önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Tarım ilaçlarının insan sağlığı üzerindeki etkileri konusunda artan farkındalık, hükümetleri daha sıkı düzenlemelere yöneltiyor. Uzmanlar, pestisit endüstrisinin bu tür yasaklara karşı lobi faaliyetlerini sürdürdüğünü, ancak bilimsel kanıtların giderek güçlendiğini ve toplumsal baskının arttığını belirtiyor. Öte yandan, tarımda verimlilik kaygıları ile çevre ve halk sağlığı arasındaki denge, politika yapıcılar için önemli bir zorluk olmaya devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarım ilaçları konusunda AB müktesebatına uyum sürecinde bazı yasakları uygulamaya almış olmakla birlikte, paraquat'ın kullanımı konusunda net bir adım atmamıştır. Türkiye'de paraquat içeren bazı ürünlerin ruhsatı halen devam etmekte, ancak Tarım ve Orman Bakanlığı'nın son yıllarda yaptığı düzenlemelerle kullanımı kısıtlanmıştır. Kaliforniya'nın bu kararı, Türkiye'deki sivil toplum kuruluşlarının ve akademisyenlerin de gündemine gelmiş durumda. Türkiye'nin, ihracat pazarlarında rekabet gücünü korumak ve gıda güvenliğini sağlamak adına, gelişmiş ülkelerdeki bu tür yasakları yakından takip etmesi ve kendi tarım politikalarını gözden geçirmesi önem taşıyor. Özellikle, tarım işçilerinin sağlığının korunması ve sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması, Türkiye'nin uzun vadeli tarım stratejisinin bir parçası olmalıdır.
