Kaldıraçlı borsa yatırım fonları (ETF'ler), yatırımcılara günlük bazda endeks getirisinin iki veya üç katını sunan yüksek riskli araçlar olarak bilinir. Son dönemde Güney Kore'de bu fonların bazı türlerine getirilen yasaklamalar, küresel piyasalarda kaldıraçlı ETF'lerin büyümesine dikkat çekti. Ancak sorun sadece Kore ile sınırlı değil: ABD'de de kaldıraçlı ve ters kaldıraçlı ETF'lerin varlık büyüklüğü son beş yılda %150'nin üzerinde artarak 95 milyar dolara ulaştı. Bu durum, özellikle yüksek volatilite dönemlerinde sistemik risk oluşturma potansiyeli taşıyor.
Arka Plan: Kaldıraçlı ETF'ler ve Kore Deneyimi
Güney Kore Finansal Hizmetler Komisyonu, 2023 yılında yabancı kaldıraçlı ve ters kaldıraçlı ETF'lerin yerel yatırımcılara satışını yasakladı. Gerekçe olarak bu fonların perakende yatırımcılar için aşırı riskli olduğu ve piyasa istikrarını tehdit edebileceği belirtildi. Kore, dünyada bu tür fonlara en yüksek ilginin olduğu ülkelerden biriydi; özellikle bireysel yatırımcılar, kısa vadeli spekülatif kazançlar için bu araçları yoğun olarak kullanıyordu. Ancak bu yasak, küresel trendi durdurmadı. ABD'de kaldıraçlı ETF'lerin sayısı ve hacmi artmaya devam ediyor. Morningstar verilerine göre, 2023'te ABD'de kaldıraçlı ETF'lere net giriş 12 milyar doları aştı. Özellikle teknoloji ve yapay zeka temalı kaldıraçlı fonlar, yatırımcıların ilgisini çekiyor.
Bu fonların yapısı gereği, her gün yeniden dengelenmeleri, piyasalardaki volatiliteyi artırabiliyor. Örneğin, bir endeksin günlük %1 düştüğü bir senaryoda, 3x kaldıraçlı bir fon %3 değer kaybeder. Ancak bir sonraki gün endeks %1 yükselirse fon %3 artar; net etki iki günde %0,09 kayıptır. Uzun vadede bu bileşik etki, fonun performansının endeksten farklılaşmasına yol açar. Bu nedenle bu araçlar uzun vadeli yatırım için uygun değildir, ancak kısa vadeli spekülasyon için popülerdir. Ne var ki, çoğu perakende yatırımcı bu mekanizmayı tam olarak anlamamaktadır.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD ve Diğer Pazarlar
Kore'deki yasak, diğer ülkelerin de benzer önlemler almasına yol açabilir mi? Avrupa Birliği, Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi (ESMA) aracılığıyla kaldıraçlı ETF'lere daha sıkı kurallar getirmeyi değerlendiriyor. Ancak şu an için ABD'de herhangi bir düzenleme sinyali yok. SEC Başkanı Gary Gensler, bu fonların perakende yatırımcılara satışının risklerine dikkat çekse de, yasaklamaktan ziyade uyarı ve eğitim politikalarını tercih ediyor.
Küresel boyutta, kaldıraçlı ETF'lerin büyümesi, piyasalarda sık sık ani dalgalanmalara yol açabiliyor. Özellikle likidite krizlerinde, bu fonların zorunlu tasfiyeleri zincirleme satışlara neden olabiliyor. 2020 COVID-19 şoku sırasında bazı kaldıraçlı fonlar, piyasa düşüşünü hızlandırmıştı. Benzer şekilde, 2022'deki faiz artışları döneminde de ters kaldıraçlı fonlar yüksek işlem hacimlerine ulaştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de kaldıraçlı ETF'lerin doğrudan bir karşılığı bulunmamakla birlikte, küresel piyasalardaki bu eğilim, yurtiçi yatırımcılar için dolaylı riskler barındırıyor. Borsa İstanbul'da işlem gören kaldıraçlı ürünler sınırlı olsa da, yabancı sermaye akışları ve oynaklık bu fonlar aracılığıyla Türkiye'yi de etkileyebilir. Ayrıca, Türk yatırımcıların yurtdışı borsalara erişimi arttıkça, bu yüksek riskli araçlara ilgi duymaları olası. SPK'nın perakende yatırımcıları korumak için Kore benzeri önlemleri değerlendirmesi, finansal istikrar açısından faydalı olabilir.
