Kadınların iş hayatında elde ettiği kazanımlar son yıllarda belirgin bir yavaşlama gösteriyor. Özellikle üst düzey yönetici pozisyonlarındaki kadın temsiliyeti, 2010'ların başındaki hızlı yükselişin ardından durakladı. 'Lean In' (Dik Dur) hareketiyle sembolleşen, kadınların kariyer hedeflerinden ödün vermemesi gerektiği fikri, pandemi sonrası dönemde sorgulanmaya başlandı. Bu eğilim, sadece gelişmiş ekonomilerde değil, gelişmekte olan ülkelerde de kendini gösteriyor. McKinsey Global Institute'un 2023 raporuna göre, küresel cinsiyet eşitliği endeksi 2020'den bu yana sadece 1 puan ilerledi. Kadınların iş gücüne katılım oranı yüzde 47'de sabitlenirken, yönetici pozisyonlarındaki kadın oranı yüzde 29'da kaldı.
Neden yavaşladı?
Uzmanlar bu yavaşlamanın birkaç temel nedenine işaret ediyor. İlk olarak, COVID-19 pandemisi kadınları orantısız şekilde etkiledi. Okulların kapanması ve uzaktan çalışma düzeni, çocuk bakımı sorumluluklarını ağırlıklı olarak kadınların üstlenmesine yol açtı. Amerikan Psikoloji Derneği'nin araştırması, pandemi sırasında kadınların işten ayrılma oranının erkeklerden yüzde 30 daha yüksek olduğunu gösteriyor. İkinci olarak, 'Lean In' felsefesine yönelik eleştiriler arttı. Facebook COO'su Sheryl Sandberg'in 2013 tarihli kitabıyla popülerleşen bu yaklaşım, kadınların kariyerlerinde daha iddialı olmalarını teşvik ediyordu. Ancak eleştirmenler, bunun yapısal engelleri görmezden geldiğini ve kadınları bireysel çabayla her şeyi başarabilecekleri konusunda yanılttığını savunuyor. Üçüncü olarak, iş yerlerinde esneklik politikaları yaygınlaşmasına rağmen, kültürel normlar ve bilinçsiz önyargılar hâlâ güçlü. Harvard Business Review'da yayımlanan bir çalışma, erkek egemen sektörlerde kadınların terfi sürecinde daha fazla zorlukla karşılaştığını ortaya koyuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu eğilim, bölgeden bölgeye farklılık göstermekle birlikte genel bir tablo çiziyor. Avrupa'da kadın yönetici oranı yüzde 33 ile dünya ortalamasının üzerinde yer alırken, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da bu oran yüzde 12'ye kadar düşüyor. Asya-Pasifik bölgesinde ise hızlı büyüyen ekonomilerde kadınların iş gücüne katılımı artsa da, üst düzey pozisyonlardaki temsiliyet sınırlı kalıyor. Dünya Ekonomik Forumu'nun Küresel Cinsiyet Uçurumu Raporu 2023'e göre, mevcut hızla gidilirse cinsiyet eşitliğine ulaşmak 131 yıl alacak. Bu, 2020'deki tahmin olan 100 yıldan daha kötü bir durum. Özellikle teknoloji sektöründe kadın istihdamı düşüş gösteriyor. ABD'de bilgisayar ve matematik alanlarında çalışan kadınların oranı 1990'da yüzde 35 iken, 2023'te yüzde 26'ya geriledi. Bu düşüş, STEM alanlarında kız çocuklarının erken yaşta yönlendirilmesi ve iş yerinde kapsayıcılık politikalarının önemini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de kadınların iş gücüne katılım oranı yüzde 35 civarında seyrediyor ve bu oran OECD ortalamasının oldukça altında. Üst düzey yönetici pozisyonlarındaki kadın oranı ise yüzde 18 ile sınırlı. Küresel yavaşlama eğilimi, Türkiye'de de benzer dinamikler yaratabilir. Özellikle genç nüfusun istihdamı ve kadın girişimciliğinin desteklenmesi, bu alandaki açığın kapatılmasında kritik. Türkiye'nin kalkınma hedefleri doğrultusunda, toplumsal cinsiyet eşitliğini iş gücü piyasasında sağlaması, hem ekonomik büyüme hem de sosyal kalkınma için önemli. Bu bağlamda, uluslararası kuruluşların uyarıları ve iyi uygulama örnekleri, Türkiye için yol gösterici olabilir.
