Kadınlar, emeklilik dönemlerinde maddi güvenceye ulaşma konusunda hâlâ ciddi engellerle karşı karşıya. Daha düşük ücretler, kariyer araları, uzun yaşam süresi ve bakım sorumlulukları gibi faktörler, kadınların emeklilik birikimlerinin erkeklerden belirgin ölçüde düşük olmasına neden oluyor. Dünya genelinde kadınların emeklilik varlıkları, erkeklerin yaklaşık %70'i seviyesinde seyrediyor.
Kadınları emeklilikte zorlayan faktörler
Kadınların iş hayatında karşılaştığı yapısal eşitsizlikler, emeklilik dönemlerine de yansıyor. Öncelikle kadınlar, aynı iş için erkeklerden ortalama %20 daha az ücret alıyor. Bu da sosyal güvenlik primlerinin düşük olmasına ve emeklilik maaşlarının azalmasına yol açıyor. Bunun yanında kadınlar, çocuk bakımı, yaşlı bakımı gibi nedenlerle kariyerlerine ara vermek zorunda kalıyor. Bu kesintiler, hem birikimlerin azalmasına hem de emeklilik yaşının geriye atılmasına sebep oluyor. Üstelik kadınlar, ortalama olarak erkeklerden 5-7 yıl daha uzun yaşıyor; bu da birikimlerin daha uzun süre yetmesi gerektiği anlamına geliyor.
Yatırım alışkanlıkları da farklılık gösteriyor. Kadınlar genellikle daha risksiz araçları tercih ediyor, bu da uzun vadede getirilerin düşük kalmasına neden oluyor. Örneğin ABD'de kadınların yatırım portföylerinin değeri erkeklerinkinin sadece %71'i kadar. Ayrıca kadınlar, emeklilik planlaması konusunda daha az bilgiye sahip olabiliyor ve mali danışmanlık hizmetlerine daha az başvuruyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Kadınların emeklilik güvencesizliği sorunu, sadece gelişmiş ülkelerde değil, dünyanın her yerinde görülüyor. OECD verilerine göre, 65 yaş üstü kadınların yoksulluk oranı, erkeklere göre ortalama 4 puan daha yüksek. Özellikle Asya ve Afrika kıtalarında kadınların büyük bir kısmı kayıt dışı sektörde çalışıyor ve hiçbir sosyal güvenceye sahip değil. Latin Amerika ülkelerinde ise kadınların emeklilik kapsamı erkeklere göre %15-30 daha düşük. Küresel ölçekte, kadınların emeklilik varlıklarını artırmak için ücret eşitliği, çocuk bakım desteği, esnek çalışma modelleri ve mali okuryazarlık programları gibi politikalara ihtiyaç duyuluyor. Dünya Bankası ve ILO, bu alanda ülkeleri teşvik etmek için çeşitli projeler yürütüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de kadınların işgücüne katılım oranı %34 seviyesinde olup, OECD ortalamasının oldukça altındadır. Düşük katılım, kadınların emeklilik birikimlerini de olumsuz etkiliyor. Kayıt dışı çalışma oranı kadınlarda daha yüksek; bu durum sosyal güvenlik sisteminden yararlanmayı engelliyor. Türkiye'de 2022'de yapılan düzenlemeyle doğum borçlanması süresi uzatılmış ancak yetersiz kalmıştır. Kadınların emeklilikte yoksulluk riski, özellikle eşi vefat etmiş ve hiç çalışmamış kadınlarda daha belirgindir. Türkiye'nin sürdürülebilir sosyal güvenlik sistemi için kadın istihdamını artırmaya yönelik yapısal reformlara ihtiyacı bulunuyor.
