Amerika Birleşik Devletleri'nde evli kadınların eşlerinden daha fazla kazanması hâlâ istisnai bir durum. Pew Araştırma Merkezi'nin 2023 verilerine göre, heteroseksüel evliliklerde eşinin gelirini geçen kadınların oranı sadece yüzde 16. Bu oran, 2000 yılındaki yüzde 15 seviyesinden neredeyse hiç değişmedi. Oysa aynı dönemde kadınların işgücüne katılımı, yükseköğrenim başarıları ve üst düzey yönetici pozisyonlarındaki temsiliyeti belirgin biçimde arttı. Peki neden 'kadın ekmek parası kazananı' fenomeni yaygınlaşmıyor?
Evlilik Dinamikleri ve Normlar
Ekonomistler bu olguyu 'gelir eşiği normu' ile açıklıyor: Pek çok toplumda hâlâ erkeğin daha fazla kazanması bekleniyor. Bu beklenti, çiftlerin kariyer tercihlerine, çocuk bakımı sorumluluğunun dağılımına ve hatta boşanma risklerine yansıyor. Araştırmalar, kadınların yüksek kazançlı işlere yönelme olasılığının erkeklerden daha düşük olduğunu gösteriyor. Ayrıca kadınlar, kariyer basamaklarını tırmanırken erkek meslektaşlarına kıyasla daha sık 'cam tavan' engelleriyle karşılaşıyor. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu'na göre, tam zamanlı çalışan kadınlar 2022'de erkeklerin medyan haftalık kazancının sadece yüzde 83'ünü elde etti. Bu ücret farkı, evlilik içinde kadının daha fazla kazanma olasılığını yapısal olarak sınırlıyor.
Bir diğer önemli faktör ise eş seçimi. Kadınların gelir düzeyi arttıkça, kendilerine benzer eğitim ve gelir seviyesindeki erkeklerle evlenme eğilimi gösterdikleri görülüyor. Çiftlerin birbirine yakın gelirlerle evlenmesi, kadının daha fazla kazanma olayını istatistiksel olarak azaltıyor. Stanford Üniversitesi'nden Prof. Marianne Bertrand’ın yaptığı çalışma, kadınların eşlerinin gelirlerinden daha yüksek kazanma olasılığının, evlilikten sonra kadının işgücüne katılımını azalttığını ortaya koyuyor.
Küresel Boyut ve Karşılaştırmalar
ABD'deki bu durgunluk, diğer gelişmiş ülkelerde de benzer bir tablo çiziyor. OECD verilerine göre, Almanya'da kadın ekmek parası kazananların oranı yüzde 18 civarında seyrederken, İsveç'te bu oran yüzde 20'ye kadar çıkıyor. Ancak İskandinav ülkeleri, güçlü kreş sistemleri ve babalık izni uygulamaları sayesinde daha ileride. Buna karşın, hiçbir gelişmiş ekonomide bu oran yüzde 30'u geçmiyor. Küresel gelir adaletsizliği ve cinsiyet eşitsizliği, kadınların üst düzey yöneticilik ve yoğun emek gerektiren mesleklerde temsilini sınırlamaya devam ediyor. Dünya Bankası verileri, kadınların gelir elde etme kapasitesindeki artışa rağmen ev içi sorumlulukların dağılımındaki eşitsizliğin bu durumu kalıcı kıldığına işaret ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de kadınların işgücüne katılım oranı ABD ve OECD ortalamasının oldukça altında, yüzde 34 civarında. Kadın ekmek parası kazananı oranına ilişkin sağlıklı veri bulunmamakla birlikte, mevcut araştırmalar kadınların evlilik içi gelir katkısının genellikle ikincil rol üstlendiğini gösteriyor. Cinsiyete dayalı ücret farkı Türkiye'de yüzde 15-20 arasında. Bu küresel durgunluk, Türkiye'de kadın istihdamını artırmaya yönelik politikaların (kreş desteği, esnek çalışma modelleri, babalık izni) ne kadar kritik olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Zira, mevcut normlar ve yapısal engeller aşılmadıkça, kadınların ekonomik bağımsızlığı sınırlı kalacak ve bu da aile içi karar alma süreçlerinde eşitsizliği derinleştirecektir.
