JPMorgan, Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı boru hattına yapılan saldırının Hürmüz Boğazı'nı bypass eden kritik bir güzergahı aksatarak Avrupa'ya ham petrol sevkiyatını tehdit ettiğini ve halihazırda sıkışık olan dizel piyasalarına baskıyı artırdığını değerlendirdi. Bloomberg This Weekend programında konuşan Bloomberg Economics Devlet Yönetimi Lideri Chris Kennedy, JPMorgan'ın petrol piyasalarında net bir son oyun görmediğini aktardı.
Olayın Arka Planı
Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı boru hattı, ülkenin doğusundaki petrol sahalarından batı kıyısındaki Kızıldeniz limanlarına günlük yaklaşık 5 milyon varil kapasiteyle ham petrol taşıyor. Bu hat, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'na alternatif bir güzergah olarak stratejik önem taşıyor. Saldırının ardından boru hattının bir bölümünde hasar oluştuğu ve sevkiyatın geçici olarak durdurulduğu bildirildi. Olayın sorumluluğunu henüz üstlenen olmadı ancak bölgede artan jeopolitik gerilim dikkat çekiyor.
Uzmanlar, saldırının zamanlamasının küresel enerji piyasaları açısından hassas bir döneme denk geldiğini vurguluyor. Avrupa'da dizel stokları mevsim normallerinin altında seyrederken, Asya'da da talebin toparlanma sinyalleri vermesi fiyatları yukarı yönlü baskılıyor. JPMorgan analistleri, arz kesintisinin kısa süreli olması durumunda bile piyasalarda oynaklığın artacağını öngörüyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Petrol piyasaları, arz yönlü şoklara karşı hassasiyetini koruyor. OPEC+ ülkelerinin üretim kısıtlamaları ve Rusya'ya yönelik yaptırımlar nedeniyle küresel arz zaten sınırlı. Doğu-Batı boru hattına yapılan saldırı, bu sıkışıklığı daha da derinleştirebilir. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), acil durum stoklarının devreye alınabileceğini ancak bunun uzun vadeli bir çözüm olmadığını belirtiyor.
Fiyatlar üzerindeki etki, saldırının boyutuna ve onarım süresine bağlı olarak değişecek. Eğer boru hattı uzun süre devre dışı kalırsa, Suudi Arabistan'ın ihracat kapasitesi önemli ölçüde düşecek ve Asya ile Avrupa'daki rafineriler alternatif kaynak arayışına girecek. Bu durum, diğer üreticilerin (ABD, Brezilya, Guyana) pazar payını artırmasına yol açabilir. Ancak nakliye maliyetleri ve sigorta primlerindeki artış, tüketici fiyatlarına yansıyacak.
Jeopolitik açıdan, saldırı Yemen'deki Husiler veya İran destekli gruplarla ilişkilendirilirse, ABD ve Suudi Arabistan'ın misilleme olasılığı artar. Bu da bölgede daha geniş bir çatışma riskini beraberinde getirir. Piyasalar, sadece arz kesintisini değil, aynı zamanda olası bir askeri tırmanmayı da fiyatlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatının büyük bölümünü boru hatları ve deniz yoluyla sağlıyor. Doğu-Batı boru hattındaki kesinti, küresel petrol fiyatlarını yukarı çekerek Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Hürmüz Boğazı'na bağımlılığı azaltan bu hattın devre dışı kalması, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından alternatif güzergahlara (TANAP, TürkAkım) olan ilgisini artırabilir. Bölgesel istikrarsızlık, Türkiye'nin Irak ve Azerbaycan gibi kaynak ülkelerle olan enerji işbirliğini de etkileyebilir.
