Bir zamanlar British Steel'in sahibi olan Çinli Jingye Group, İngiltere hükümetinin geçen hafta şirketi kamulaştırmasının ardından yatırım kayıpları nedeniyle Pazar günü resmi olarak tazminat talebinde bulundu. İngiltere, Jingye'nin iflas eden çelik üreticisini kurtarma çabalarının başarısız olmasının ardından operasyonel kontrolü geçen yıl devralmıştı. Jingye, 2020'de yaklaşık 70 milyon sterlinlik bir yatırımla British Steel'i satın almış, ancak artan enerji maliyetleri ve zayıflayan talep nedeniyle şirketi ayakta tutmakta zorlanmıştı. İngiltere hükümeti ise kamulaştırmanın ulusal çıkarlar doğrultusunda yapıldığını ve Jingye'ye herhangi bir tazminat ödenmeyeceğini açıkladı.
Gelişmenin Arka Planı
British Steel, 2019'da iflasını açıkladıktan sonra, İngiltere hükümeti şirketin 4.500 çalışanını korumak ve stratejik bir sektörde üretimin devamını sağlamak için acil müdahale etmişti. Jingye, 2020'de şirketi satın alarak üretimi yeniden başlatmış, ancak Kovid-19 salgını ve Brexit sonrası ticaret engelleri nedeniyle beklenen toparlanma gerçekleşmemişti. 2023'te enerji fiyatlarındaki rekor artış ve Çin'den gelen ucuz çelik ithalatı, British Steel'i yeniden zor duruma soktu. Jingye, hükümetten ek mali destek talebinde bulunsa da bu talep reddedildi. Bunun üzerine İngiltere hükümeti, şirketin kapanmasını önlemek için geçen hafta kamulaştırma kararı aldı. Jingye ise bu kararın yatırım güvencesini ihlal ettiğini ve zararlarının tazmin edilmesinin uluslararası ticaret hukukunun gereği olduğunu savunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Jingye'nin tazminat talebi, yalnızca iki şirket arasındaki bir anlaşmazlık değil; aynı zamanda Çin-İngiltere ticari ilişkilerinde bir gerilim unsuru haline geldi. Çin, kamulaştırmaların yabancı yatırımcıların güvenini sarstığını ve uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtiyor. Bu olay, özellikle enerji ve çelik gibi stratejik sektörlerde devlet müdahalesinin sınırlarını tartışmaya açıyor. Küresel çelik piyasasında arz fazlası ve korumacılık eğilimleri, benzer kamulaştırma veya devlet desteklerinin diğer ülkelerde de gündeme gelebileceğini gösteriyor. Eğer İngiltere tazminat ödemezse, Çin Dünya Ticaret Örgütü'ne şikayette bulunabilir; bu da ticaret savaşlarını derinleştirebilir. Ayrıca, Çin'in Afrika ve Asya'daki benzer yatırımlarında da hükümet müdahalesi riski artıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin özellikle enerji ve altyapı yatırımlarında Çin ile olan ilişkilerinde bir model oluşturabilir. Türkiye, Çin'in Kuşak ve Yol Projesi kapsamında önemli bir partner olup, birçok projede Çinli şirketlerle ortaklık yürütüyor. British Steel örneği, ev sahibi ülkenin ekonomik kriz anında yabancı yatırımcıyı kamulaştırabileceğini gösteriyor. Bu durum, Türkiye'deki Çin yatırımlarının (örneğin, demir yolu projeleri veya enerji santralleri) ileride benzer risklerle karşılaşıp karşılaşmayacağı sorusunu akla getiriyor. Ayrıca, Türkiye'nin kendisi de geçmişte bazı yabancı yatırımları kamulaştırmış veya yeniden müzakere etmiştir; bu nedenle uluslararası hukuk ve yatırımcı güveni açısından dikkatle takip edilmesi gereken bir dava. Küresel çelik piyasasındaki arz-talep dengesizlikleri, Türk çelik sektörünün rekabet gücünü de etkileyebilir.
