ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran ile yürütülen nükleer müzakerelerde Washington'un tüm kozları elinde tuttuğunu ve "her iki şekilde de" kazanacaklarını söyledi. Vance'in bu açıklaması, ünlü talk show sunucusu Bill Maher'ın programına katılımının hemen ardından, Hürmüz Boğazı'nda taraflar arasında yeni askeri müdahalelerin yaşandığı bir döneme denk geldi. Başkan Yardımcısı, İran'ın nükleer programı konusunda baskı altında olduğunu ve Washington'un diplomatik veya askeri yollarla hedefine ulaşabileceğini ima etti.
Vance'in Maher programındaki çıkışı
JD Vance, Cuma günü HBO'da yayınlanan Real Time with Bill Maher programında yaptığı konuşmada, İran'la müzakerelerde ABD'nin güçlü bir konumda olduğunu vurguladı. "Bu oyunda tüm kartlar bizde. İster anlaşma yapalım ister yapmayalım, biz kazanırız" diyen Vance, İran'ın ekonomik ve askeri açıdan zayıfladığını, ABD'nin ise diplomatik seçeneklerin yanı sıra askeri caydırıcılığa da sahip olduğunu belirtti. Vance'in bu sözleri, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığı ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) Tahran'ı yeterli işbirliği yapmamakla suçladığı bir dönemde geldi.
Hürmüz Boğazı'nda gerilim tırmanıyor
Vance'in açıklamasından saatler önce, Hürmüz Boğazı'nda ABD donanmasına ait savaş gemileri ile İran Devrim Muhafızları'na bağlı hücumbotlar arasında yeni bir gerginlik yaşandı. Pentagon kaynaklarına göre, İran botları ABD savaş gemilerine tehlikeli şekilde yaklaştı ve uyarı ateşi açılmasının ardından bölgeden uzaklaştı. Bu olay, bölgedeki tansiyonun ne denli yüksek olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak küresel enerji güvenliği açısından kritik öneme sahip.
Uluslararası toplumdan tepkiler
Vance'in sözleri, özellikle Avrupalı müttefikler arasında rahatsızlık yarattı. Fransa ve Almanya, ABD'nin tek taraflı çıkışlarının İran'ı daha da radikalleştirebileceği uyarısında bulundu. Rusya ise ABD'yi İran'a yönelik "provokatif" bir dil kullanmakla eleştirdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, Vance'in açıklamalarını "küstahça" olarak nitelendirdi ve İran'ın müzakere masasına eli boş gelmediğini savundu. Uzmanlar, taraflar arasındaki bu söylem savaşının, yakın zamanda yeniden başlaması beklenen müzakereleri olumsuz etkileyebileceği görüşünde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD ile İran arasındaki bu gerilim, Türkiye'nin güney sınırlarına yakın bir bölgede yaşanması nedeniyle doğrudan güvenlik endişeleri doğuruyor. Hürmüz Boğazı'nda olası bir çatışma, enerji fiyatlarını küresel ölçekte artırabilir; bu da Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için cari açık ve enflasyon baskısı anlamına geliyor. Ayrıca, Ankara'nın İran'la sınır güvenliği ve terörle mücadele alanlarında işbirliği yaptığı düşünüldüğünde, ABD-İran arasındaki söylem savaşı Türkiye'yi diplomatik olarak zorlayabilir. Türkiye'nin bu krizde arabulucu rolü oynaması veya enerji koridorlarının güvenliğini sağlamak için inisiyatif alması beklenebilir.
