Japonya'da yıllardır yerel halkın ve turistlerin vazgeçilmezi haline gelen Hint restoranları, beklenmedik bir tehditle karşı karşıya. Ülkedeki artan göçmen karşıtı söylem ve beraberinde gelen vize politikalarındaki sıkılaştırmalar, bu restoranların temel dayanağı olan Hintli aşçı ve garsonların Japonya'ya girişini neredeyse imkansız hale getirdi. Son iki yılda Hint mutfağı sunan işletmelerin yüzde 15'i kapandı, birçoğu ise personel yetersizliği nedeniyle çalışma saatlerini kısıtmak zorunda kaldı.
Göçmen karşıtlığının gölgesinde bir mutfak
Japonya, uzun yıllar boyu sıkı göç politikalarıyla bilinirken, son dönemde artan milliyetçi söylemler bu politikaları daha da sertleştirdi. Özellikle 2023'te yürürlüğe giren yeni vize düzenlemeleri, "teknik beceri" sahibi yabancı işçilerin sayısını sınırlandırdı. Hint restoranları ise bu düzenlemeden en çok etkilenen sektörlerden biri oldu. Tokyo'nun ünlü Hint mahallesi Nishi-Kasai'deki işletmelerin sahipleri, artık Hindistan'dan aşçı getirtemediklerini, mevcut çalışanların ise aşırı çalışma koşulları nedeniyle istifa ettiğini belirtiyor. Japonya Hint Mutfağı Derneği Başkanı Rajesh Kumar, "Bir zamanlar 3 bin olan Hint restoranı sayısı şu anda 2 bin 500'ün altına düştü. Bu gidişle önümüzdeki beş yılda yarı yarıya azalabiliriz" diyor.
Japonya'daki Hint restoranlarının büyük çoğunluğu, aile şirketi şeklinde işletiliyor ve personel ihtiyacının neredeyse tamamını Hindistan'dan gelen akrabalar veya hemşehriler karşılıyordu. Ancak yeni vize rejimi, bu kişilerin çalışma izni almasını neredeyse imkansız hale getirdi. Bunun yerine Japon hükümeti, Güneydoğu Asya ülkelerinden işçi alımını teşvik ediyor. Fakat Hint mutfağının kendine özgü baharat ve pişirme teknikleri, ancak Hintli aşçılar tarafından layıkıyla yapılabiliyor. Tayland veya Vietnamlı aşçıların, geleneksel tandır ekmeği ve körileri aynı lezzette hazırlaması mümkün olmuyor.
Ekonomik ve kültürel boyut
Hint restoranları, Japonya'da yalnızca bir yemek kültürü değil, aynı zamanda önemli bir istihdam ve ticaret alanı oluşturuyor. Japonya-Hindistan Ticaret Odası verilerine göre, bu restoranlar yılda yaklaşık 1,2 milyar dolar ciro yapıyor ve doğrudan 15 binden fazla kişiye istihdam sağlıyor. Kapanan işletmelerle birlikte bu rakamlar hızla düşüyor. Ekonomistler, bu durumun sadece restoran sektörünü değil, aynı zamanda Hint baharatı ithalatını ve turizmi de olumsuz etkilediğini vurguluyor.
Öte yandan, Japon hükümeti içinde de konuya ilişkin farklı sesler yükselmeye başladı. Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı'nın hazırladığı bir raporda, "Hint mutfağı, Japonya'nın yumuşak gücünün bir parçası haline gelmiştir. Bu sektörün korunması, ülkenin uluslararası imajı açısından önemlidir" ifadeleri yer aldı. Ancak Adalet Bakanlığı, vize politikalarını savunarak, "Öncelik, Japon vatandaşlarının işsizlikle mücadelesidir" yanıtını verdi.
Küresel ölçekte bakıldığında, Japonya'nın bu tutumu, gelişmiş ülkelerde yükselen göçmen karşıtlığının bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Benzer tartışmalar, ABD'deki Meksika restoranları ve İngiltere'deki Hint curry evleri için de yaşanmıştı. Uzmanlar, bu tür kültürel mutfakların korunmasının, göçmen iş gücüne bağımlılığı azaltmak için sürdürülebilir çözümler üretilmesini gerektirdiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer bir sorunla karşı karşıya olmasa da, Japonya'nın Hint restoranları krizi, küresel gıda ve kültür diplomasisi açısından önemli bir ders niteliği taşıyor. Türkiye'nin de dünya genelinde yaygınlaşan mutfağı, aşçı ve personel ihtiyacını büyük ölçüde yurt dışından karşılıyor. Vize ve çalışma izni düzenlemeleri, eğer sertleştirilirse, Türk restoranları da benzer bir darboğazla karşılaşabilir. Ayrıca Japonya'daki gelişme, küreselleşen dünyada kültürlerin birbirine bağımlılığını ve göçmen politikalarının ekonomiye yansımalarını göstermesi bakımından Türk dış politikası için de analiz edilmesi gereken bir örnek teşkil ediyor.
